Sąd UE: Polskie regulacje dotyczące momentu odliczenia VAT niezgodne z prawem unijnym

11 lutego 2026 r. Sąd UE (izba prejudycjalna) wydał ważny wyrok w polskiej sprawie, który może mieć istotne skutki praktyczne dla polskich podatników. Sprawa dotyczyła momentu odliczenia VAT naliczonego.

Odliczenie VAT naliczonego wg ustawy o VAT

Jedną z fundamentalnych zasad systemu podatku od wartości dodanej jest jego neutralność, realizowana poprzez mechanizm odliczenia VAT naliczonego od VAT należnego. Zgodnie z art. 86 ust. 1 ustawy o VAT, podatnikom co do zasady przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego w takim zakresie, w jakim towary i usługi są wykorzystywane do wykonywania czynności opodatkowanych.

Prawo do odliczenia VAT, o którym mowa powyżej, powstaje w rozliczeniu za okres, w którym w odniesieniu do nabytych towarów i usług powstał obowiązek podatkowy. Jednocześnie, zgodnie z art. 86 ust. 10b pkt 1 ustawy – którym w szczególności zajął się Sąd UE w omawianym wyroku – prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego w większości przypadków powstaje nie wcześniej niż w rozliczeniu za okres, w którym podatnik otrzymał fakturę lub dokument celny.

Omawiana regulacja oznacza w praktyce, że fakturę zakupową otrzymaną 20 lutego, dokumentującą styczniowy zakup, podatnik może co do zasady wykazać dopiero w rozliczeniu za luty – pomimo posiadania dokumentu przed terminem na złożenie styczniowej deklaracji.

Polskie zasady niezgodne z Dyrektywą

Na gruncie ww. regulacji, jeden z polskich podatników zadał pytanie Dyrektorowi Krajowej Informacji Skarbowej w zakresie możliwości odliczenia VAT wynikającego z prawidłowo wystawionych faktur zakupowych, jeżeli faktury dokumentujące dokonanie zakupu w danym okresie rozliczeniowym otrzymał w kolejnym okresie rozliczeniowym, jednak nie później niż w terminie złożenia deklaracji podatkowej za okres poprzedni. Dyrektor KIS odmówił podatnikowi takiego prawa, mając na uwadze literalne brzmienie art. 86 ust. 10b pkt 1 ustawy o VAT.

Sprawa trafiła ostatecznie do Naczelnego Sądu Administracyjnego, który uznał, że przepisy polskiej ustawy o VAT przewidują dodatkową przesłankę powstania prawa do odliczenia w stosunku do Dyrektywy VAT, tj. konieczność posiadania faktury lub dokumentu celnego w dniu dokonania rozliczenia. Według NSA, omawiany przepis skutkuje w praktyce opóźnieniem prawa do odliczenia, co może wpływać na naruszenie zasady neutralności i nie znajduje bezpośredniego potwierdzenia w Dyrektywie VAT. Na gruncie tych wątpliwości, NSA zwrócił się z pytaniem prejudycjalnym do Sądu UE.

W wyroku o sygn. T-689/24 Sąd UE, powołując się na swój dotychczasowy dorobek orzeczniczy, wskazał w szczególności iż: „w przypadku gdy podatnik nie może odliczyć naliczonego VAT związanego z transakcjami dokonanymi w okresie, w którym powstało prawo do odliczenia, mimo że odpowiednie faktury były dostępne w chwili złożenia deklaracji VAT za ten okres, ponosi on tymczasowo ciężar VAT, w związku z czym nie zostaje on całkowicie zwolniony z ciężaru tego podatku, z naruszeniem zasad neutralności VAT i proporcjonalności”. Takie podejście jest natomiast sprzeczne z regulacjami Dyrektywy VAT (art. 167, 168, 178).

Co istotne, Sąd UE nie kwestionuje samego wymogu posiadania faktury dla wykonania prawa do odliczenia, lecz to, że krajowe przepisy nie mogą blokować odliczenia w prawidłowym okresie rozliczeniowym, jeśli podatnik dysponuje fakturą przed złożeniem deklaracji za ten okres.

Skutki wyroku – co dalej z odliczeniem VAT?

Wyrok Sądu UE stwierdzający niezgodność polskich regulacji z przepisami Dyrektywy VAT w zakresie, w jakim uniemożliwiają odliczenie w deklaracji za okres powstania prawa, mimo posiadania faktury przed jej złożeniem oznacza, że sądy i organy podatkowe powinny zapewnić zgodność stosowania prawa krajowego z wykładnią Sądu UE (w razie braku możliwości wykładni zgodnej – nie stosować w zakresie kolizji).

Omawiany wyrok może skutkować koniecznością usunięcia niezgodności poprzez zmianę przepisów i dostosowanie praktyki ich stosowania, tak, aby zapewnić pełną skuteczność prawa unijnego. Możemy więc spodziewać się wkrótce dostosowania przepisów polskiej ustawy o VAT do regulacji unijnej Dyrektywy.