Program Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko (FEnIKS) w działaniu FENX.01.01 — Efektywność energetyczna otworzył drugi nabór skierowany do dużych i średnich przedsiębiorstw, które chcą zrealizować inwestycje ograniczające zużycie energii pierwotnej, redukujące emisje gazów cieplarnianych oraz zwiększające udział OZE. Nabór jest konkurencyjny, a o przyznaniu wsparcia decyduje zarówno spełnienie szeregu warunków formalnych, jak i uzyskana punktacja rankingowa. Nabór przewidziany jest do 27 lutego 2026 r.
Co można finansować?
Zgodnie z programem priorytetowym i kryteriami działania, wsparcie obejmuje wyłącznie przedsięwzięcia, które mieszczą się w jasno określonych kategoriach:
- modernizacja energetyczna budynków zakładowych (nie mieszkalnych) – pod warunkiem osiągnięcia co najmniej 30% oszczędności energii pierwotnej;
- zwiększenie efektywności energetycznej procesów technologicznych – minimum 10% redukcji energii pierwotnej;
- instalacje OZE wraz z magazynami energii;
- instalacje do produkcji, magazynowania lub transportu wodoru odnawialnego;
- modernizacje źródeł ciepła.
Program dopuszcza również możliwość finansowania wybranych elementów niewynikających z audytu energetycznego, o ile wpisują się w cele Europejskiego Zielonego Ładu (np. zielone dachy, infrastruktura elektromobilności, systemy cyfryzacji budynku). Limit dla tych elementów wynosi 15% kosztów kwalifikowanych.
Uwaga: kotłownie na paliwa inne niż OZE są wyłączone ze wsparcia.
Finansowanie — 100% kosztów kwalifikowanych
Program nie przewiduje dotacji w klasycznym rozumieniu. Finansowanie jest zwrotne, ale z potencjalnym umorzeniem części pożyczki IF (czyli pożyczki ze środków Funduszu Spójności) nawet do 49%, pod warunkiem osiągnięcia zakładanych efektów ekologicznych.
Konstrukcja wsparcia:
– 85% – pożyczka IF (preferencyjna, możliwe umorzenie),
– 15% – pożyczka NFOŚiGW (rynkowa).
Poziom umorzenia zależy bezpośrednio od procentowej oszczędności energii końcowej lub produktywności instalacji OZE.
W efekcie umorzenia wsparcie daje efekt analogiczny do dotacji w wysokości umorzonej kwoty.
Koszty i zasady kwalifikowalności — bez miejsca na dowolność
Objęte wsparciem koszty muszą mieścić się w kategoriach wskazanych w Wytycznych w zakresie kosztów kwalifikowanych. Dokument ten określa nie tylko rodzaje kosztów, lecz również warunki formalne, które muszą być spełnione łącznie, aby koszt został zaakceptowany: zgodność z prawem, niezbędność, właściwa dokumentacja, poniesienie przez beneficjenta oraz brak podwójnego finansowania.
Do najważniejszych zasad należą:
Koszty przygotowania projektu
Kwalifikowane do limitu 10% kosztów projektu (m.in. audyty, studium wykonalności, dokumentacja techniczna).
Koszty zarządzania projektem
Również limit do 10% kosztów kwalifikowanych, wymagają szczegółowego uzasadnienia oraz wskazania zakresu czasu pracy personelu.
Koszty robót budowlanych i środków trwałych
Kwalifikowane są te, które są niezbędne do realizacji przedsięwzięcia i spełniają warunki ustawowe – w tym trwałe włączenie w majątek beneficjenta.
VAT
Kosztem kwalifikowanym jest wyłącznie wtedy, gdy beneficjent nie ma prawnej możliwości jego odliczenia i posiada odpowiednią interpretację indywidualną, jeśli jest wymagana.
Najważniejsze dokumenty obowiązkowe
Każdy projekt musi spełnić rozbudowane wymogi dokumentacyjne, w tym:
Audyt energetyczny ex-ante i ex-post
Audyt ex-ante określa zakres rzeczowy i minimalny wymagany poziom oszczędności — jego zgodność z projektem podlega ocenie zero–jedynkowej.
Audyt ex-post jest obowiązkowy i podlega złożeniu po realizacji inwestycji.
Studium wykonalności (SW)
Przygotowane zgodnie z instrukcją dołączoną do listy załączników — musi zawierać m.in. aktywny model finansowy.
DNSH
Każdy projekt musi przejść weryfikację zgodności z zasadą DNSH, czyli „nie czyń poważnych szkód”, a załączniki wskazują przykładowy zestaw dowodów i dokumentów akceptowanych przez instytucję.
Dokumenty środowiskowe
Zależnie od projektu wymagane mogą być:
- deklaracja zgodności z ustawami środowiskowymi,
- deklaracja Natura 2000,
- deklaracja zgodności z Ramową Dyrektywą Wodną,
- oświadczenie o zgodności decyzji środowiskowej z zakresem projektu.
Jak oceniane są projekty? — kryteria obowiązkowe i rankingujące
Ocena składa się z dwóch etapów:
1. Kryteria obligatoryjne (zero–jedynkowe) – brak spełnienia któregokolwiek z nich eliminuje projekt, np.:
- zgodność projektu z programem FEnIKS i ogłoszeniem naboru,
- kompletność dokumentacji,
- brak zakończenia projektu przed złożeniem wniosku,
- brak podwójnego finansowania,
- poprawność kwalifikowalności kosztów,
- zgodność z zasadami środowiskowymi, DNSH, klimatycznymi i równościowymi,
- obowiązkowa minimalna oszczędność energii,
- obowiązkowy audyt,
- zgodność z hierarchią źródeł ciepła,
- potwierdzenie, że projekt nie służy wyłącznie redukcji emisji w ramach EU ETS.
2. Kryteria rankingujące (punktowe) – to one decydują o pozycji na liście rankingowej. Oceniane są m.in.:
- gotowość projektu do realizacji (punkty za pozwolenie na budowę – jeśli dotyczy, dokumentację, prawo do dysponowania nieruchomością na cele realizacji projektu, zabezpieczenie wkładu własnego),
- jednostkowy koszt oszczędności energii pierwotnej i redukcji CO₂,
- stopień realnych oszczędności energii,
- dodatkowe elementy „zielone” (np. OZE współpracujące, odzysk ciepła, GOZ, elektromobilność),
- realizacja w formule ESCO/EPC.
Kluczowe ryzyka przy sporządzaniu dokumentacji aplikacyjnej
Praktyka przygotowywania wniosków pokazuje, że wiele projektów odpada lub traci punktację z powodu kilku powtarzających się błędów. Najczęstsze z nich to:
Niezgodność zakresu projektu z audytem energetycznym
Każda rozbieżność eliminuje projekt na etapie oceny.
Brak właściwej hierarchii źródeł ciepła
Wymiana lub instalacja źródła ciepła musi odbywać się według obowiązkowej hierarchii (najpierw ciepło systemowe, następnie OZE, dopiero na końcu gaz), a źródła gazowe można finansować tylko wtedy, gdy obiektywnie nie ma możliwości zastosowania rozwiązań wyżej w hierarchii i tylko w określonym w dokumentach terminie.
Problem z dostępnością terenu lub pozwoleń
Brak prawa do dysponowania terenem lub brak pozwolenia na budowę obniża liczbę punktów, które decydują o miejscu na liście rankingowej.
Niewystarczająca dokumentacja DNSH
Udostępniony przykładowy wykaz dokumentów potwierdzających spełnienie zasady DNSH pokazuje, że instytucja wymaga twardych dowodów i nie akceptuje lakonicznych opisów.
Nieprawidłowe przypisanie kosztów
Wytyczne dotyczące kosztów kwalifikowanych są bardzo szczegółowe – błędy są częstą przyczyną korekt lub nawet odrzucenia wniosku na etapie oceny.
Atrakcyjna szansa na sfinansowanie transformacji energetycznej
Nabór NFOŚiGW dla średnich i dużych przedsiębiorstw to atrakcyjna szans na finansowanie transformacji energetycznej zakładów przemysłowych. Program opiera się na dość jasnych, kryteriach, co sprzyja przejrzystości – ale eliminuje projekty nieprzygotowane lub niedoszacowane.
Dla przedsiębiorców, którzy podejmą wyzwanie i solidnie przygotują projekt pod względem technicznym, środowiskowym i finansowym, to realna szansa na pozyskanie finansowania obejmującego 100% kosztów kwalifikowanych, a także na wysokie umorzenie części pożyczki.
Jeśli jesteście Państwo zainteresowani pozyskaniem dotacji, zapraszamy do kontaktu – oferujemy kompleksowe wsparcie i doradztwo.
