Tymczasowe ramy pomocy państwa w związku z kryzysem na Bliskim Wschodzie

W odpowiedzi na wzrost cen m.in. ropy, gazu czy energii elektrycznej oraz ryzyko zakłóceń w łańcuchu dostaw Komisja Europejska (KE) przyjęła w dniu 29 kwietnia 2026 r. nowe tymczasowe ramy pomocy państwa w związku z kryzysem na Bliskim Wschodzie (The Middle East Crisis Temporary State Aid Framework – METSAF).

Interwencja oparta o wspomniany komunikat KE w dużym stopniu dotyczy rolnictwa, rybołówstwa, transportu i gospodarki morskiej, ale przewiduje również złagodzenie zasad pomocy publicznej dla przedsiębiorstw energochłonnych w ramach ram pomocy państwa na potrzeby Paktu dla czystego przemysłu (Clean Industrial State Aid Framework – CISAF).

Wzrost kosztów

Komunikat KE nie stanowi ujednoliconego programu pomocowego w ramach Unii Europejskiej (UE). Jednocześnie wskazuje sposób dokonywania przez KE oceny zgłaszanych przez kraje członkowskie programów pomocowych, umożliwiając sprawniejsze projektowanie instrumentów wsparcia w związku z zaistniałym kryzysem kosztowym.

Rozważane ramy mają objąć pomoc opartą na rzeczywistym zużyciu w celu częściowego pokrycia wzrostu cen paliw lub nawozów oraz uproszczone podejście do niewielkich kwot pomocy. Zgodnie z założeniami, pomoc ma być tymczasowa, ukierunkowana i ograniczona do sektorów najbardziej narażonych na skutki kryzysu.

Stąd duża część Komunikatu odnosi się do obszarów szczególnie narażonych na szybkie efekty wzrostu cen paliw i surowców, takich jak:

• rolnictwo: nadal którego istotny jest wzrost cen nawozów i paliw rolniczych;
• transport lądowy: odczuwający wzrost cen oleju napędowego oraz borykający się z niskimi marżami przewoźników drogowych;
• rybołówstwo, akwakultura, żegluga morska bliskiego zasięgu oraz lotnictwo- narażone na skutki wzrostu cen paliw przy ograniczonych możliwościach adaptacji do takich zmian.

Energia elektryczna i CISAF

Jednocześnie Komunikat KE może umożliwiać krajom członkowskim przyznawanie pomocy m.in. na dekarbonizację przemysłu, inwestycje w zieloną energię, rozwój technologii niskoemisyjnych oraz czasowe łagodzenie kosztów energii elektrycznej dla przedsiębiorstw energochłonnych.

Uznano, że wynikające z sekcji 4.5 CISAF opcje mogą być niewystarczające w przypadku wyjątkowych wzrostów cen energii w związku z trwającym kryzysem.

Tymczasowe ramy i wprowadzone na ich podstawie ułatwienia dot. CISAF mają objąć wszystkie przedsiębiorstwa kwalifikowane w ramach CISAF, w szczególności dotknięte wysokimi kosztami energii i podlegające rekompensatom z tytułu kosztów emisji pośrednich na podstawie Europejskiego Systemu Handlu Emisjami (Emissions Trading System – ETS).

Pomimo że omawiane wytyczne nie stanowią o automatycznym przyznaniu pomocy, uprawniają państwa członkowskie do wprowadzenia nowych mechanizmów wsparcia. W oparciu o rozważane wytyczne do końca 2026 r. (data końcowa obowiązywania przedmiotowych wytycznych) dopuszczalne są odstępstwa od standardowych limitów wynikających z CISAF. Jako proporcjonalna będzie uznawane wsparcie w postaci zredukowania o maksymalnie 70% średniej rocznej hurtowej ceny rynkowej energii elektrycznej na obszarze rynkowym, do którego podłączony jest beneficjent. Pozostałe warunki wynikające z CISAF nie podlegają zmianie i muszą zostać spełnione.

Komisja Europejska dopuściła również kumulację (w ramach określonych limitów) pomocy przyznanej zgodnie z sekcją 4.5 CISAF z pomocą z tytułu kosztów pośrednich ETS.

Przekroczenie typowych maksymalnych kwot pomocy w sekcji 4.5 CISAF nie wymaga przy tym dodatkowych inwestycji (standardowo mogłyby one być wymagane na podstawie CISAF).

Wytyczne mogą być pozytywnym impulsem dla wielu przedsiębiorstw, w tym energochłonnych, o ile kwalifikują się do pomocy na podstawie CISAF bądź przyszłego programu krajowego przygotowanego na tej podstawie. Może to dotyczyć na przykład producentów stali, metali (żelaznych i nieżelaznych), chemii, nawozów, cementu, papieru i wielu innych.
Zainteresowane podmioty winny zweryfikować, czy kwalifikują się do istniejących lub planowanych mechanizmów wsparcia, w szczególności, czy spełniają warunki pomocy na podstawie CISAF. Wytyczne mogą pozwolić na wdrożenie nowych form wsparcia, w tym dla przedsiębiorstw już korzystających z pomocy (np. w oparciu o ETS). Warto zatem śledzić rozwój legislacji.