NSA znów restrykcyjnie na temat stosowania zasady look-through approach

W wyroku z dnia 3 marca 2026 r. (II FSK 1128/25) Naczelny Sąd Administracyjny (NSA) odniósł się do możliwości stosowania koncepcji „look-through approach” (LTA) przy wypłacie należności dla podmiotów pośredniczących. NSA stwierdził, że koncepcja LTA nie może stanowić samodzielnej podstawy do zastosowania preferencji wynikających z umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania zawartej z państwem rzeczywistego właściciela należności. W związku z tym przy ocenie obowiązków w zakresie WHT płatnik powinien co do zasady odnosić się do podmiotu, któremu faktycznie wypłacana jest należność. 

Tło sprawy  

Omawiana sprawa koncentruje się na zagadnieniu dopuszczalności stosowania koncepcji LTA w polskim systemie podatkowym, która zakłada możliwość opodatkowania płatności z uwzględnieniem statusu ich rzeczywistego właściciela z pominięciem pośrednika. 

Tło sporu wywodzi się z wniosku o interpretację indywidualną złożonego przez polską spółkę S sp. z o.o., której jedynym udziałowcem jest podmiot brytyjski. Struktura finansowania przewidywała, że spółka brytyjska pożyczyła środki od podmiotów z Luksemburga, a następnie przekazała je w całości polskiej spółce na jej rozwój. W związku ze spłatą zadłużenia polska spółka wypłacała podmiotowi brytyjskiemu odsetki oraz prowizje, przy czym spółka wskazywała, że rzeczywistymi właścicielami (beneficial owners) tych należności byli pożyczkodawcy z Luksemburga. Spółka argumentowała, że przy poborze podatku u źródła powinna móc zastosować preferencje wynikające z umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania zawartej z Luksemburgiem, a nie z Wielką Brytanią, powołując się właśnie na zasadę LTA. 

Postępowanie w sprawie rozpoczęło się od wydania przez Dyrektora KIS interpretacji indywidualnej z dnia 3 lutego 2025 r., w której uznał on stanowisko Spółki za nieprawidłowe. Organ podatkowy stanął na stanowisku, że to spółka brytyjska osiąga przychód na terytorium Polski i jest podatnikiem, a brak posiadania przez nią statusu rzeczywistego właściciela uniemożliwia zastosowanie jakichkolwiek preferencji podatkowych. Spółka zaskarżyła to rozstrzygnięcie do WSA w Warszawie, który wyrokiem z 18 czerwca 2025 r. uchylił interpretację organu. Sąd pierwszej instancji przyznał rację podatnikowi, uznając, że koncepcja LTA pozwala na zidentyfikowanie właściwej jurysdykcji podatkowej rzeczywistego właściciela i określenie konsekwencji podatkowych w odniesieniu do tego podmiotu, co znajdowało wówczas potwierdzenie w części orzecznictwa oraz projektach objaśnień podatkowych.  

Dyrektor KIS nie zgodził się z wyrokiem i wniósł skargę kasacyjną do NSA. 

Stanowisko NSA 

W wyroku z dnia 3 marca 2026 r. o sygnaturze II FSK 1128/25, NSA dokonał fundamentalnej wykładni przepisów dotyczących podatku u źródła, jednoznacznie stwierdzając, że koncepcja LTA nie posiada żadnego umocowania w obowiązujących przepisach polskiego prawa podatkowego, prawa unijnego ani w umowach o unikaniu podwójnego opodatkowania. Wobec powyższego wyrok WSA w Warszawie został uchylony. NSA uchylając wyrok, podkreślił prymat literalnej wykładni art. 21 ust. 1 pkt 1 ustawy o CIT, zgodnie z którym przychody z odsetek uzyskiwane przez nierezydentów podlegają 20% stawce podatku, a wszelkie preferencje wynikające z umów o unikaniu podwójnego opodatkowania muszą być interpretowane ściśle.  

Sąd wskazał, że skoro spółka brytyjska nie była rzeczywistym właścicielem płatności, umowa polsko-brytyjska nie mogła mieć zastosowania, ale jednocześnie brak jest jakiejkolwiek podstawy normatywnej, która pozwoliłaby płatnikowi na „przeskoczenie” do umowy z państwem trzecim, w tym przypadku Luksemburgiem, w celu zastosowania tamtejszych stawek. 

NSA surowo ocenił metodologię WSA, zarzucając mu poszukiwanie źródeł prawa w wypowiedziach orzeczniczych zamiast w konkretnych przepisach ustawy, co doprowadziło do błędnego przyjęcia koncepcji LTA jako obowiązującej normy. Sąd wyjaśnił, że przywoływane przez WSA wcześniejsze wyroki m.in. wyrok NSA II FSK 1588/20 oraz wyrok WSA w Łodzi I SA/Łd 551/15, dotyczyły innych stanów faktycznych lub prawnych, a ich fragmenty zostały przytoczone w sposób wyrwany z kontekstu i nie mogły stanowić podstawy do kreowania nowej zasady opodatkowania. Za całkowicie bezzasadny uznano ponadto argument Spółki, stwierdzający, że omawiana koncepcja pełniła funkcję klauzuli antyabuzywnej. NSA zauważył bowiem, że trudno mówić o zwalczaniu nadużyć i „korzyści podatkowej” w sytuacji, gdy brak zastosowania preferencji skutkuje przypisaniem przychodu bezpośredniemu odbiorcy i jego opodatkowaniem najwyższą, 20% stawką. Sąd przypomniał również, że zgodnie z art. 26 ust. 1 ustawy o CIT oraz wytycznymi modelowej konwencji OECD, warunkiem skorzystania z preferencji traktowych jest posiadanie statusu rzeczywistego beneficjenta przez podmiot, na rzecz którego dokonywana jest wypłata.  

W konkluzji NSA stwierdził, że koncepcja LTA stanowi jedynie postulat de lege ferenda, czyli odnoszący się do prawa, które dopiero ma być ustanowione, wobec czego nie może zastępować obowiązujących norm prawnych. Sprawa została ostatecznie przekazana z powrotem do sądu pierwszej instancji w celu jej ponownego rozpatrzenia z uwzględnieniem tej restrykcyjnej oceny. 

Znaczenie wyroku 

Wyrok ma bardzo istotne znaczenie dla płatników, szczególnie tych, którzy planują skorzystać z koncepcji LTA. Podważa on możliwość automatycznego stosowania tej koncepcji przy wypłacie należności na rzecz podmiotów pośredniczących, w szczególności bez wyraźnej podstawy prawnej i pełnej dokumentacji potwierdzającej spełnienie warunków preferencji. Oznacza to, że przy ocenie obowiązków w zakresie WHT płatnik powinien co do zasady odnosić się do podmiotu, któremu faktycznie wypłacana jest należność. Jeżeli odbiorca płatności nie jest jej rzeczywistym właścicielem, nie daje to automatycznie podstaw do zastosowania preferencji wynikających z umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania właściwej dla podmiotu będącego beneficial ownerem. 

Wyrok wzmacnia formalne podejście do rozliczania podatku u źródła i ogranicza możliwość korzystania z preferencyjnych zasad opodatkowania w strukturach wykorzystujących podmioty pośredniczące. Jednocześnie stanowi to sygnał dla płatników, że zastosowanie preferencji podatkowych powinno wynikać z wyraźnych podstaw prawnych, a nie z koncepcji wypracowanych w praktyce lub orzecznictwie, dla których brak jednoznacznego umocowania w przepisach. 

Choć koncepcja LTA znajduje obecnie wyraźne oparcie w objaśnieniach podatkowych Ministra Finansów z 3 lipca 2025 r., omawiany wyrok pokazuje, że w praktyce jej zastosowanie wymaga szczególnej ostrożności, odpowiedniego uzasadnienia prawnego i dowodowego oraz każdorazowej analizy konkretnego łańcucha płatności.