5 mld zł na produkcję czystych technologii – projekt UC156

W artykule Wsparcie dla przemysłu energochłonnego – projekt UD459 przedstawiono mechanizm czasowego wsparcia kosztów energii elektrycznej dla przedsiębiorstw energochłonnych. Oba instrumenty powstają w oparciu o CISAF (Clean Industrial Deal State Aid Framework) – unijne ramy pomocy publicznej dla transformacji przemysłu i rozwoju czystych technologii. Drugim z obecnie przygotowywanych w Polsce rozwiązań jest projekt UC156, ukierunkowany na wsparcie dużych inwestycji zwiększających zdolności produkcyjne w obszarze czystych technologii.

Projekt UC156 ma być jednym ze znaczących krajowych instrumentów wspierających rozwój zdolności produkcyjnych w obszarze technologii neutralnych emisyjnie.

Planowany budżet instrumentu wynosi 5 mld zł w okresie dziesięciu lat, a zgodnie z aktualnym wykazem prac legislacyjnych projekt ustawy ma zostać przyjęty przez Radę Ministrów w IV kwartale 2026 r. Na obecnym etapie znane są jednak przede wszystkim założenia przyszłego mechanizmu, dlatego część jego szczegółowych warunków pozostaje jeszcze otwarta.

UC156 ma służyć zwiększaniu zdolności produkcyjnych w zakresie czystych technologii. To zasadnicza różnica w stosunku do programów finansujących zakup lub wdrożenie takich technologii we własnym zakładzie. Sekcja 6.1 CISAF, na której ma być oparty polski instrument, umożliwia wsparcie projektów tworzących dodatkowe zdolności produkcyjne dotyczące:

• produktów końcowych wskazanych w załączniku II CISAF;
• ich głównych specyficznych komponentów wskazanych w tym załączniku;
• nowych lub odzyskanych surowców krytycznych niezbędnych do produkcji tych wyrobów i komponentów.

W praktyce chodzi więc przede wszystkim o produkcję czystych technologii i elementów potrzebnych do ich wytwarzania, a nie samo wykorzystanie tych technologii przez przedsiębiorstwo.

Wspierane technologie

Zakres technologii objętych CISAF jest szeroki. Załącznik II do CISAF wskazuje zarówno produkty końcowe, jak i ich główne specyficzne komponenty, których produkcja może zostać objęta wsparciem w ramach sekcji 6. Obejmuje m.in. technologie fotowoltaiczne i wiatrowe, baterie i magazynowanie energii, technologie wodorowe, geotermalne, CCS oraz rozwiązania dla sieci elektroenergetycznych.

Przykładowo w obszarze fotowoltaiki produktem końcowym są systemy PV, ale katalog obejmuje również m.in. polikrzem klasy fotowoltaicznej, wafle i ogniwa PV, szkło solarne, moduły, falowniki oraz trackery.

W energetyce wiatrowej wsparcie może dotyczyć produkcji turbin, ale również takich komponentów jak gondole, piasty wirników, przekładnie, łopaty, wieże czy – w przypadku offshore – fundamenty i konstrukcje pływające.

Podobnie jest w przypadku baterii. Załącznik II obejmuje nie tylko baterie jako produkt końcowy, lecz także m.in. zestawy i moduły bateryjne, ogniwa, aktywne materiały katodowe i anodowe, elektrolity, separatory oraz systemy zarządzania baterią BMS.

Oznacza to, że potencjalnym beneficjentem UC156 może być zarówno przedsiębiorstwo planujące produkcję kompletnego produktu końcowego, jak i producent określonego komponentu wykorzystywanego w technologii neutralnej emisyjnie. Kluczowe będzie jednak dokładne ustalenie, co ma być przedmiotem produkcji i czy dany produkt lub komponent znajduje się w katalogu przewidzianym przez CISAF.

Podstawowe warunki dostępu

Projekt UC156 jest skierowany do inwestycji o bardzo dużej skali. Zgodnie z aktualnymi założeniami przedsiębiorca będzie musiał zobowiązać się do:

• poniesienia kosztów kwalifikowalnych w wysokości co najmniej równowartości 110 mln EUR;
• utworzenia co najmniej 50 nowych miejsc pracy związanych z realizacją projektu;
• utrzymania projektu w danej lokalizacji przez co najmniej 5 lat, a w przypadku MŚP – przez co najmniej 3 lata;
• spełnienia co najmniej pięciu warunków uzupełniających.

Opublikowany wpis UC156 do wykazu prac legislacyjnych nie określa jeszcze katalogu warunków uzupełniających. Pewną wskazówką może być jednak obecnie obowiązujące rozporządzenie Ministra Rozwoju i Technologii z 29 września 2023 r. dotyczące pomocy na projekty inwestycyjne o znaczeniu strategicznym dla przejścia na gospodarkę o zerowej emisji netto. Instrument ten opiera się na bardzo podobnej konstrukcji – również przewiduje próg 110 mln EUR kosztów kwalifikowalnych, minimum 50 nowych miejsc pracy oraz konieczność spełnienia co najmniej pięciu warunków uzupełniających.

Obowiązujące rozporządzenie przewiduje 14 takich warunków, dotyczących m.in.:

• tworzenia wyspecjalizowanych miejsc pracy,
• zatrudnienia ponad wymagane minimum,
• poniesienia kosztów kwalifikowalnych wyższych niż podstawowy próg,
• współpracy ze szkołami ponadpodstawowymi, uczelniami i jednostkami naukowymi,
• posiadania statusu MŚP,
• lokalizacji inwestycji na obszarach zagrożonych wykluczeniem,
• robotyzacji i automatyzacji procesów,
• inwestycji w OZE,
• zatrudnienia osób z niepełnosprawnościami,
• wspierania zdobywania wykształcenia i kwalifikacji zawodowych oraz współpracy ze szkolnictwem branżowym,
• tworzenia powiązań regionalnych,
• działań w zakresie opieki nad pracownikami,
• prowadzenia działalności o niskim negatywnym wpływie na środowisko,
• prowadzenia działalności B+R.

W części przypadków warunki te oznaczają spełnienie wymagań wyższych niż podstawowe minimum. Przykładowo w dotychczasowym mechanizmie utworzenie 50 nowych miejsc pracy jest warunkiem podstawowym, natomiast utworzenie co najmniej 200 nowych miejsc pracy stanowi jeden z warunków uzupełniających. Podobnie próg 110 mln EUR kosztów kwalifikowalnych jest wymogiem podstawowym, a poniesienie co najmniej 210 mln EUR kosztów kwalifikowalnych może stanowić warunek dodatkowy. W przypadku OZE jednym z warunków jest inwestycja zapewniająca co najmniej 15% średniorocznego zużycia energii elektrycznej zakładu.

Nie można jednak obecnie przesądzić, że UC156 przejmie ten katalog i jego parametry bez zmian. Na dziś potwierdzony jest jedynie wymóg spełnienia co najmniej pięciu warunków uzupełniających; ich ostateczny zakres będzie wynikał z projektowanych przepisów.

Poza warunkami określanymi na poziomie krajowego instrumentu zastosowanie będą miały również wymogi wynikające z sekcji 6.1 CISAF. W szczególności wniosek o pomoc musi zostać złożony przed rozpoczęciem prac nad projektem, co do zasady przed udzieleniem wsparcia konieczna będzie weryfikacja konkretnego ryzyka, że bez pomocy inwestycja nie zostałaby zrealizowana w Europejskim Obszarze Gospodarczym. CISAF przewiduje także ograniczenia dotyczące relokacji działalności produkcyjnej w ramach EOG.

Skala możliwego wsparcia

Maksymalna intensywność pomocy dopuszczona przez CISAF zależy od lokalizacji inwestycji oraz wielkości przedsiębiorstwa. Poniższe przyporządkowanie terytorialne opiera się na obowiązującej mapie pomocy regionalnej na lata 2022–2027; po 2027 r. klasyfikacja poszczególnych obszarów może ulec zmianie.
W przypadku małych przedsiębiorstw może wynosić:

• do 55% kosztów kwalifikowalnych – w większości województw, m.in. lubelskim, podkarpackim, podlaskim, świętokrzyskim, warmińsko-mazurskim, małopolskim, śląskim, łódzkim, pomorskim, zachodniopomorskim, lubuskim, opolskim i kujawsko-pomorskim, a także w części województwa mazowieckiego poza regionem warszawskim stołecznym;
• do 40% kosztów kwalifikowalnych – w województwach dolnośląskim i wielkopolskim oraz w części gmin regionu warszawskiego stołecznego;
• do 35% kosztów kwalifikowalnych – na pozostałym obszarze regionu warszawskiego stołecznego, w tym w Warszawie.

Dla średnich przedsiębiorstw maksymalne intensywności są o 10 punktów procentowych niższe niż dla małych, czyli odpowiednio 45%, 30% i 25%. Dla dużych przedsiębiorstw są niższe o 20 punktów procentowych i wynoszą odpowiednio 35%, 20% i 15%.

Niezależnie od wielkości przedsiębiorstwa CISAF przewiduje również maksymalne kwoty pomocy na jeden projekt: 350 mln EUR, 200 mln EUR albo 150 mln EUR – zależnie od kategorii obszaru, na którym realizowana jest inwestycja. Są to maksymalne poziomy dopuszczone przez CISAF, a nie przesądzone stawki przyszłego programu UC156. Ostateczne zasady wsparcia określi polski program pomocowy.

Dotacja oraz wsparcie podatkowe

Projekt UC156 przewiduje udzielanie pomocy w formie dotacji celowej. Umowa o udzielenie pomocy publicznej ma być zawierana z przedsiębiorcą przez ministra właściwego do spraw gospodarki, po wcześniejszym dwustronnym określeniu jej warunków.

Założenia projektu przewidują również możliwość wsparcia nowej inwestycji poprzez zwolnienie z CIT lub PIT na zasadach właściwych dla tego rodzaju inwestycji. Wpis UC156 nie określa jeszcze szczegółowych zasad łączenia dotacji ze wsparciem podatkowym ani relacji między tymi instrumentami.

Warto działać z wyprzedzeniem

Choć szczegółowe warunki UC156 nie są jeszcze znane, przedsiębiorstwa rozważające inwestycje o wymaganej skali mogą już wstępnie zweryfikować zakres technologiczny projektu, planowaną wartość kosztów kwalifikowalnych, lokalizację inwestycji oraz możliwość utworzenia wymaganej liczby miejsc pracy.

Pełna ocena możliwości uzyskania wsparcia będzie możliwa po opublikowaniu szczegółowych krajowych zasad programu. Przy inwestycjach, w których planowane koszty kwalifikowalne wynoszą co najmniej równowartość 110 mln EUR, wcześniejsza analiza projektu może jednak pozwolić odpowiednio przygotować jego zakres i strukturę finansowania.