Komisja Europejska stosuje Clean Industrial Deal State Aid Framework (CISAF) od 25 czerwca 2025 r., a ramy mają obowiązywać do 31 grudnia 2030 r. CISAF nie jest funduszem ani samodzielnym programem dotacyjnym. Określa warunki, na jakich Komisja może uznawać za zgodne z rynkiem wewnętrznym krajowe instrumenty pomocy publicznej wspierające m.in. rozwój czystej energii, obniżenie kosztów energii elektrycznej dla przemysłu energochłonnego oraz dekarbonizację procesów przemysłowych.
W Polsce trwają prace nad projektem UD459, dotyczącym wsparcia kosztów energii elektrycznej dla przemysłu energochłonnego. Planowany budżet programu wynosi 4,8 mld zł w latach 2027–2030. Projekt jest nadal przedmiotem prac legislacyjnych, dlatego przedstawione poniżej parametry należy traktować jako projektowane.
CISAF przewiduje możliwość czasowego wsparcia kosztów energii elektrycznej dla przedsiębiorstw z sektorów energochłonnych i szczególnie narażonych na konkurencję międzynarodową. Komisja wskazuje, że utrzymujące się wysokie ceny energii mogą zwiększać ryzyko przenoszenia produkcji poza Unię Europejską oraz ograniczać elektryfikację procesów produkcyjnych. Według danych Eurostatu przywołanych przez projektodawcę UD459, w drugiej połowie 2025 r. cena energii elektrycznej dla analizowanej grupy największych odbiorców wynosiła w Polsce 171,6 EUR/MWh. Dla porównania w Irlandii było to 159,2 EUR/MWh, a na Węgrzech 158,5 EUR/MWh. W drugiej połowie 2024 r. analogiczna wartość dla Polski wynosiła 185,6 EUR/MWh.
Nowy mechanizm nie będzie polegał wyłącznie na rekompensowaniu części kosztów bieżących. CISAF łączy czasowe obniżenie kosztów energii z obowiązkiem realizacji inwestycji wnoszących dodatkowy wkład w obniżenie kosztów systemu elektroenergetycznego.
Odbiorcy wsparcia
Na poziomie unijnym pomoc przeznaczona jest dla przedsiębiorstw prowadzących działalność w sektorach spełniających określone kryteria elektrochłonności i ekspozycji na handel międzynarodowy. Państwa członkowskie mogą dodatkowo ograniczyć zakres programu, m.in. ze względu na narażenie sektorów na koszty energii elektrycznej lub ich szczególne znaczenie dla gospodarki, bezpieczeństwa i odporności rynku wewnętrznego.
Polski projekt UD459 przewiduje katalog 91 kodów PKD 2025, obejmujący m.in. działalność z obszaru hutnictwa, chemii, produkcji tworzyw sztucznych, szkła, ceramiki, cementu, papieru oraz wybranych gałęzi przemysłu spożywczego i przetwórczego. Samo posiadanie odpowiedniego kodu PKD nie będzie jednak wystarczające: ponad 50% przychodów z działalności gospodarczej osiągniętych w okresie kwalifikowanym powinno pochodzić z działalności objętej kodami wskazanymi w załączniku do ustawy. Dodatkowym warunkiem ma być posiadanie statusu odbiorcy przemysłowego i wpis do wykazu odbiorców przemysłowych prowadzonego na podstawie ustawy o odnawialnych źródłach energii.
Projekt przewiduje także przesłanki wykluczające, dotyczące m.in. przedsiębiorstw znajdujących się w likwidacji, upadłości lub trudnej sytuacji w rozumieniu przepisów dotyczących pomocy państwa, określonych zaległości publicznoprawnych oraz sankcji.
Konstrukcja wsparcia
UD459 przewiduje wsparcie przedsiębiorstw energochłonnych w formie dopłaty obniżającej koszt energii elektrycznej. Pomoc ma odnosić się do średniej rocznej hurtowej ceny energii i obejmować część rocznego zużycia energii elektrycznej przedsiębiorstwa. Nie oznacza to więc wprowadzenia jednej, gwarantowanej ceny energii dla beneficjentów – wysokość dopłaty będzie wyliczana według zasad określonych w programie.
Mechanizm łączy przy tym bieżące wsparcie kosztów energii z obowiązkiem inwestycyjnym. Przedsiębiorca korzystający z pomocy będzie musiał przeznaczyć co najmniej 50% otrzymanej kwoty na inwestycje przyczyniające się do obniżenia kosztów systemu elektroenergetycznego.
Jak będzie ustalana wysokość wsparcia?
Wysokość pomocy będzie zależała od dwóch podstawowych parametrów.
Po pierwsze, wsparciem będzie mogło zostać objęte do 50% rocznego zużycia energii elektrycznej przedsiębiorstwa. Przykładowo: jeżeli zakład zużywa 100 GWh energii rocznie, pomoc będzie mogła dotyczyć maksymalnie 50 GWh.
Po drugie, znaczenie będzie miał poziom średniej rocznej hurtowej ceny energii. Wsparcie może odpowiadać do 50% tej ceny, przy czym po jego uwzględnieniu cena odnosząca się do kwalifikowanego zużycia nie może spaść poniżej 50 EUR/MWh.
Próg 50 EUR/MWh nie oznacza więc gwarantowanej ceny zakupu energii przez beneficjenta, lecz jeden z parametrów wykorzystywanych przy ustalaniu maksymalnej wysokości pomocy. Dla potrzeb kalkulacji próg ten będzie przeliczany na złote zgodnie z zasadami określonymi w projekcie, z wykorzystaniem kursu euro NBP odnoszącego się do końca okresu kwalifikowanego.
Polski projekt przewiduje, że podstawą kalkulacji będzie średnia arytmetyczna rynkowej ceny energii elektrycznej (RCE) w okresie kwalifikowanym, a nie cena wynikająca z indywidualnej umowy przedsiębiorstwa z dostawcą energii. W praktyce wysokość wsparcia będzie więc zależała zarówno od wielkości kwalifikowanego zużycia, jak i od poziomu RCE w danym okresie.
Pierwszym okresem kwalifikowanym może być już 2026 r.
UD459 definiuje okres kwalifikowany jako rok kalendarzowy poprzedzający rok złożenia wniosku o udzielenie wsparcia lub wniosku o jego wypłatę. Jeżeli pierwszy nabór zostanie przeprowadzony w 2027 r., okresem kwalifikowanym dla pierwszego wniosku o udzielenie wsparcia będzie zatem 2026 r. Dane za ten rok będą miały znaczenie zarówno dla oceny kwalifikowalności przedsiębiorstwa, jak i dla ustalenia wysokości pomocy – dotyczy to przede wszystkim struktury przychodów oraz zużycia energii elektrycznej.
Wsparcie jednego przedsiębiorcy ma być udzielane maksymalnie przez trzy lata. Jednocześnie wszystkie płatności w ramach tego mechanizmu muszą zostać dokonane najpóźniej do 31 grudnia 2030 r. Planowany budżet polskiego programu wynosi 800 mln zł w 2027 r., po 1,6 mld zł w 2028 i 2029 r. oraz 800 mln zł w 2030 r., czyli łącznie 4,8 mld zł.
Wsparcie będzie powiązane z obowiązkową inwestycją
Uzyskanie pomocy będzie wiązało się z obowiązkiem przeznaczenia co najmniej 50% otrzymanego wsparcia na inwestycje w nowe lub zmodernizowane aktywa, które w wymierny sposób przyczyniają się do ograniczenia kosztów systemu elektroenergetycznego. Do przykładowych inwestycji wskazanych przez Komisję należą:
- zdolności wytwórcze energii odnawialnej,
- magazynowanie energii,
- zwiększanie elastyczności zapotrzebowania,
- poprawa efektywności energetycznej wpływająca na zużycie energii elektrycznej,
- elektryfikacja,
- elektrolizery służące produkcji wodoru odnawialnego lub niskoemisyjnego.
Polski program będzie mógł określić węższy katalog, musi jednak dopuścić inwestycje pozwalające przedsiębiorstwom elastycznie dostosowywać zużycie energii elektrycznej do sytuacji w systemie, np. poprzez zmianę godzin lub poziomu poboru energii.
Inwestycja nie będzie mogła prowadzić do zwiększenia zużycia paliw kopalnych i musi zostać uruchomiona w ciągu 48 miesięcy od przyznania pomocy, chyba że dłuższy termin zostanie odpowiednio uzasadniony względami technicznymi.
Projekt przewiduje również dodatkowe warunki finansowe. Przedsiębiorca będzie musiał zapewnić środki własne lub finansowanie zewnętrzne odpowiadające co najmniej 20% kosztów kwalifikowanych inwestycji. Konieczne będzie także ustanowienie na rzecz ministra właściwego do spraw gospodarki zabezpieczenia zwrotu wsparcia w wysokości 120% udzielonej pomocy.
Co istotne, konkretna inwestycja ma być określona już na etapie składania wniosku, a do wniosku ma zostać załączony raport zawierający jej pozytywną ocenę techniczną. Przygotowanie do programu będzie zatem wymagało równoległej analizy kwalifikowalności przedsiębiorstwa oraz planowanej inwestycji.
Jeżeli wartość prawidłowo złożonych wniosków przekroczy dostępny budżet, zastosowany zostanie mechanizm oceny konkurencyjnej. Wnioski będą wówczas podlegały ocenie punktowej, uwzględniającej m.in. wpływ planowanej inwestycji na bezpieczeństwo energetyczne, obniżenie energochłonności przedsiębiorcy, obniżenie jednostkowej ceny energii, efektywność ekonomiczną oraz zatrudnienie.
Operatorem programu ma być Bank Gospodarstwa Krajowego. Nie są jeszcze znane terminy pierwszego naboru, szczegółowe zasady i punktacja oceny ani pełny zakres wymaganej dokumentacji.
UD459 a rekompensaty kosztów pośrednich ETS
Dla części przedsiębiorstw energochłonnych istotna będzie relacja nowego instrumentu z systemem rekompensat kosztów pośrednich emisji w ramach EU ETS.
Pomoc może być łączona z inną pomocą publiczną z zachowaniem właściwych limitów kumulacji. W przypadku łączenia jej z rekompensatami kosztów pośrednich ETS odnoszącymi się do tego samego kwalifikowanego zużycia, łączna wartość pomocy nie może przekroczyć najwyższej kwoty dopuszczalnej w ramach jednego z właściwych reżimów.
Polski projekt przewiduje, że jeżeli rekompensata kosztów pośrednich ETS będzie równa lub wyższa od wartości wsparcia wyliczonego na podstawie UD459, dodatkowa pomoc nie będzie przysługiwała. Jeżeli będzie niższa, wsparcie ma odpowiadać różnicy pomiędzy tymi wartościami.
Inaczej należy traktować obowiązkową inwestycję. CISAF stanowi, że inwestycja realizowana w celu spełnienia obowiązku przeznaczenia co najmniej 50% pomocy na transformację nie może korzystać z innego środka pomocy. Oznacza to, że tego samego przedsięwzięcia nie można jednocześnie finansować z innego instrumentu pomocy państwa i wykazywać go jako inwestycji wymaganej w ramach tego mechanizmu.
Warto działać z wyprzedzeniem
Choć ostateczne warunki programu nie są jeszcze znane, projekt UD459 pozwala już dziś wstępnie ocenić, czy przedsiębiorstwo może należeć do grupy potencjalnych beneficjentów.
Można sprawdzić m.in. projektowany katalog PKD, strukturę przychodów, status odbiorcy przemysłowego i poziom zużycia energii elektrycznej, a także wstępnie ocenić możliwość zapewnienia finansowania planowanej inwestycji i ustanowienia wymaganego zabezpieczenia.
W przypadku przedsiębiorstw korzystających z rekompensat kosztów pośrednich ETS istotne będzie również uwzględnienie zasad łączenia obu mechanizmów wsparcia.
Ponieważ inwestycja ma być określona już na etapie składania wniosku, warto zidentyfikować potencjalne przedsięwzięcie i zgromadzić podstawowe informacje techniczne i finansowe, które pozwolą później ocenić jego zgodność z warunkami programu.
Pełna ocena możliwości skorzystania ze wsparcia będzie jednak możliwa dopiero po przyjęciu ostatecznego brzmienia ustawy, programu pomocowego oraz warunków wynikających z decyzji Komisji Europejskiej. Na obecnym etapie kluczowe jest przede wszystkim prawidłowe określenie potencjalnej kwalifikowalności przedsiębiorstwa oraz wstępna ocena planowanej inwestycji.
Magdalena Stachera
State Aid Leader
