Ulga badawczo-rozwojowa jako instrument podatkowy wspierania innowacji w energetyce

Transformacja energetyczna i zrównoważony rozwój wymagają niestandardowego podejścia, a także nakładów. Instrumentem wspierającym podejmowane działania, w tym w sektorze energetycznym, może być podatkowa ulga badawczo-rozwojowa. 

Ulga badawczo-rozwojowa (B+R)

Ulga B+R pozwala na pomniejszenie podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym o kwalifikowane koszty poniesione przez podatnika tego podatku na prowadzoną przez niego działalność badawczo-rozwojową (zgodnie z ustalonymi przez ustawodawcę podatkowego zasadami) – do 200% ich wysokości. Istota przedmiotowej ulgi polega zatem na dwukrotnym rozpoznaniu kosztów kwalifikowanych w ramach ulgi dla celów kalkulacji podatku dochodowego – raz w postaci kosztów uzyskania przychodów i drugi raz w postaci odliczenia od podstawy opodatkowania.

Działalność B+R

Działalność badawczo-rozwojowa jest zdefiniowana dla celów podatku dochodowego, przy czym definicja ta jest dosyć szeroka i obejmuje zróżnicowane spektrum aktywności. Przez działalność taką rozumie się działalność twórczą, obejmującą badania naukowe lub prace rozwojowe, podejmowaną w sposób systematyczny, w celu zwiększenia zasobów wiedzy oraz wykorzystania zasobów wiedzy do tworzenia nowych zastosowań.

Nieistotny pozostaje przy tym status podmiotowy podatnika, np. jego wielkość czy branża, w której działa. Nie ma też ograniczeń odnośnie do zakresu przedmiotowego działalności, którą może być aktywność w obszarze energetyki.

Ulga B+R – przykłady projektów

Ulga B+R obejmuje szerokie spektrum działań. Mogą one dotyczyć na przykład sektora OZE, przykładowo poprzez tworzenie nowych technologii lub metod, które pozwalają na efektywniejsze wykorzystywanie zasobów. Za działalność B&R można uznać także działania innowacyjne, które wynikają z chęci utrzymania konkurencyjności. Innowacyjne działania podejmowane przez podatników w ramach projektów albo zleceń na rzecz klientów, np. wytwarzanie dedykowanych rozwiązań dla klientów w sposób zindywidualizowany oraz kreatywny, potencjalnie również mogą stanowić działalność badawczo-rozwojową (pod pewnymi warunkami).

Przykłady działań, które zostały zakwalifikowane jako działalność B+R a wydatki kwalifikowana na nie jako podlegające uldze B+R, obejmują m.in.:

• analizy rzeczywistego zużycia energii i różnych rodzajów energii na danych obszarach;
• rozwój technologii odnawialnych źródeł energii dedykowanych niezagospodarowanej przestrzeni produkcyjnej w rolnictwie;
• prace rozwojowe nad różnorodnością technologii ekoenergetycznych;
• zaprojektowanie innowacyjnych instalacji wykorzystujących np. ciepło odpadowe;
• opracowanie systemów pomiarowych, np. opadu cząstek stałych;
• budowa inteligentnych systemów zarządzania produkcją i zużyciem energii odnawialnej;
• rozwój systemów transmisji danych w czasie rzeczywistym, wspomagających optymalizację pracy instalacji energetycznych i ograniczających koszty produkcji energii;
• opracowanie strategii zarządzania i sterowania pracą instalacji na podstawie predykcji warunków pogodowych czy profilu obciążenia.

Przykładowe działania zostały wymienione m. in. w interpretacji indywidualnej Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 6 marca 2024 r. (nr 0111-KDIB1-3.4010.770.2023.2.JG).

Koszty kwalifikowane

Ustawodawca podatkowy przewidział szeroki wachlarz kosztów, które mogą kwalifikować się do objęcia ulgą B+R. I tak kosztami kwalifikowalnymi mogą być koszty ponoszone na:

• wynagrodzenia i składki na ubezpieczenia społeczne (jeżeli te należności i składki dotyczą pracowników/zleceniobiorców/wykonawców umowy o dzieło zatrudnionych w celu realizacji działalności badawczo-rozwojowej);
• nabycie materiałów i surowców, w tym składników chemicznych, barwników, półproduktów, bezpośrednio związanych z prowadzoną działalnością B+R;
• nabycie niebędącego środkami trwałymi sprzętu specjalistycznego wykorzystywanego bezpośrednio w prowadzonej działalności B+R, w szczególności naczyń i przyborów laboratoryjnych oraz urządzeń pomiarowych;
• usługi zewnętrzne: ekspertyzy, opinie, usługi doradcze i usługi równorzędne, a także nabycie wyników badań naukowych, świadczonych lub wykonywanych na podstawie umowy przez jednostkę naukową (głównie: uczelnie, federacje podmiotów systemu szkolnictwa wyższego i nauki; instytuty naukowe PAN; instytuty badawcze, działające na podstawie ustawy z dnia 30 kwietnia 2010 r. o instytutach badawczych; międzynarodowe instytuty naukowe utworzone na podstawie odrębnych ustaw działające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej; Centrum Łukasiewicz, działające na podstawie ustawy z dnia 21 lutego 2019 r. o Sieci Badawczej Łukasiewicz; instytuty działające w ramach Sieci Badawczej Łukasiewicz; Polska Akademia Umiejętności oraz inne podmioty prowadzące głównie działalność naukową w sposób samodzielny i ciągły);
• odpłatne korzystanie lub nabycie aparatury naukowo-badawczej, w tym wykorzystywanie takiej aparatury długotrwałe np. na podstawie umów najmu, lub też nabycie usług związanych z wykorzystaniem takiej aparatury, np. laboratoryjnych/eksperymentalnych, o ile wynikiem tego wykorzystania jest raport danych do własnej analizy, a nie ujęte w pkt 4 pow. opinie, ekspertyzy, czy usługi doradcze (NIE dotyczy umów z podmiotami powiązanymi);
• koszty uzyskania i utrzymania patentu, jak również prawa ochronnego na wzór użytkowy, prawa z rejestracji wzoru przemysłowego;
• odpisy amortyzacyjne od środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych wykorzystywanych w prowadzonej działalności B+R, z wyjątkiem samochodów osobowych oraz budowli, budynków i lokali, które są odrębną własnością (z zastrzeżeniem centrów badawczo-rozwojowych).

Podatnicy posiadający status centrum badawczo-rozwojowego mogą dodatkowo objąć ulgą B+R:

• odpisy amortyzacyjne od budowli, budynków i lokali, które są odrębną własnością i które są wykorzystywane w prowadzonej działalności B+R;
• koszty ekspertyz, opinii, usług doradczych i usług równorzędnych, badań wykonywanych na podstawie umowy, wiedzy technicznej i patentów lub licencji na chroniony wynalazek, uzyskanych od podmiotów innych niż wymienione powyżej, na warunkach rynkowych i wykorzystywanych wyłącznie na potrzeby prowadzonej działalności B+R.

Moment rozliczenia

Ulga B+R podlega rozliczeniu w rocznym zeznaniu podatkowym. Nie ma przy tym przeszkód, aby podatnicy, którzy nie zdołali skorzystać z ulgi B+R w latach ubiegłych, dokonali korekty złożonych zeznań na podatek dochodowy (za lata nieprzedawnione). Dzięki temu mogą oni liczyć na zwrot nadpłaconego podatku dochodowego.

Ulga badawczo-rozwojowa stanowi ciekawy instrument realnie wspierający działalność badawczo-rozwojową, w tym w sektorze energetycznym. Przedmiotowa ulga pozwala na odliczenie do 200% kosztów związanych m.in. z tworzeniem nowych technologii czy rozwiązań dla tego sektora. Każdy proces twórczy prowadzący do powstania lub rozwoju innowacyjnych produktów i usług może stanowić działalność B+R i podlegać wsparciu w ramach ulgi badawczo-rozwojowej. Praktyka organów podatkowych potwierdza, że takie procesy jak najbardziej są obecne w obszarze energetyki i że z ulgi mogą korzystać.