W przestrzeni medialnej pojawiają się tezy, że wykorzystanie Funduszu wsparcia Sił Zbrojnych (FWSZ) jako kanału płatności ma uniemożliwiać zastosowanie zwolnienia z VAT. Taka konstrukcja przepływu środków pieniężnych, w mojej ocenie, nie musi wykluczać zwolnienia VAT. Przede wszystkim zwolnienie wynika z rozporządzenia UE i jest powiązane z tym, czy transakcja jest wspierana środkami SAFE, a nie z tym, czy płatność jest dokonywana bezpośrednio z Komisji Europejskiej do dostawcy. Jeżeli więc środki zachowują charakter środków SAFE tj. są wydzielone i możliwe do prześledzenia (choć jest to moim zdaniem główny problem związany ze zwolnieniem w wariancie przepływów środków przez FWSZ), to sam fakt ich przepływu przez fundusz nie powinien wykluczać zwolnienia.
Co zmienia weto – a czego nie zmienia?
Czego weto nie zmienia?
Weto prezydenta dotyczy polskiej ustawy organizującej krajowy mechanizm (np. sposób uruchamiania i dystrybucji środków), ale nie zmienia treści Rozporządzenie Rady (UE) 2025/1106 z dnia 27 maja 2025 r. Bez zmian pozostaje zatem sama treść zwolnienia z VAT, która ma następujące brzmienie:
Do celów niniejszego rozporządzenia dostawy, wewnątrzwspólnotowe nabycia i przywóz produktów związanych z obronnością lub innych produktów do celów obronnych dokonywane w ramach zamówień wspieranych ze środków instrumentu SAFE są zwolnione z podatku od wartości dodanej (VAT) mającego zastosowanie na mocy dyrektywy 2006/112/WE. Zwolnienie jest z odliczeniem VAT zapłaconego na poprzednim etapie.
Co weto może zmienić w praktyce dostawcy?
Weto może utrudnić lub opóźnić przełożenie programu SAFE na konkretne przepływy finansowe i procedury krajowe, a więc pośrednio wpływać na to, czy dana umowa faktycznie będzie wspierana środkami SAFE i czy nabywca będzie w stanie dostarczyć opieczętowane świadectwo zwolnienia w oczekiwanym czasie.
Rząd publicznie sygnalizuje „plan B” dla realizacji zakupów mimo weta, co zmienia sposób przepływu środków pieniężnych.
Plan B: przepływ środków w wariancie B (BGK → Fundusz Wsparcia Sił Zbrojnych)
W alternatywnym rozwiązaniu środki z pożyczki SAFE trafiają do BGK i są następnie wykorzystywane do finansowania wydatków realizowanych przez Fundusz Wsparcia Sił Zbrojnych (FWSZ). Z perspektywy zwolnienia VAT kluczowe jest to, że rozporządzenie SAFE odnosi się do transakcji wspieranych środkami SAFE – a fakt przepuszczenia środków przez fundusz pełniący funkcję kanału płatniczego nie musi zmieniać w mojej ocenie ich pochodzenia. Decydujące stają się zatem: (i) identyfikowalność, że dana płatność została dokonana ze środków SAFE oraz (ii) komplet dokumentów wymaganych do zastosowania zwolnienia. Rozważny transfer środków mógłby wyglądać następująco:
- Komisja Europejska wypłaca transzę pożyczki SAFE na rachunek BGK (na podstawie umowy pożyczki i porozumienia operacyjnego).
- BGK księguje środki SAFE i przypisuje je do wydzielonej puli / rejestru SAFE, aby zachować ślad audytowy.
- Środki z puli SAFE zasilają FWSZ (np. jako wyodrębniona pula w ramach FWSZ lub jako finansowanie konkretnych wydatków ujętych w planie FWSZ).
- MON składa do BGK wniosek o wypłatę z FWSZ na realizację wskazanego zadania/kontraktu.
- BGK dokonuje płatności na rzecz finalnego dostawcy w ramach danego zamówienia.
- Finalny dostawca wystawia fakturę ze zwolnieniem SAFE – pod warunkiem posiadania świadectwa zwolnienia z VAT (opieczętowanego przez właściwy organ) oraz spełnienia pozostałych warunków rozporządzenia
Czy plan wykluczy B zwolnienie z VAT? – polemika
Realne ryzyko VAT w wariancie B pojawia się wtedy, gdy w praktyce nie da się wykazać związku danej płatności z finansowaniem SAFE – np. gdy dochodzi do mieszania środków, substytucji finansowania lub braku odpowiedniego raportowania. W takim scenariuszu organ mógłby kwestionować spełnienie warunku SAFE‑financed, a dostawca mógłby zostać narażony na spór o prawidłowość zastosowanego zwolnienia.
W konsekwencji, plan B zaproponowany przez rząd nie musi wyeliminować zwolnienia, ale podnosi wagę dyscypliny dowodowej tj. identyfikowalności źródła środków, kompletności świadectwa zwolnienia oraz spójności dokumentów zakupowych i płatniczych.
Oczywiście powyższa analiza opiera się jedynie na pewnych założeniach, ponieważ nadal nie mamy pewności:
- czy środki SAFE będą ring-fenced (subkonto/rejestr) w FWSZ, czy będą mieszane i rozliczane przez przypisanie księgowe;
- czy model będzie oparty o refundację wydatków, czy o bezpośrednie płatności z puli SAFE;
- jak będą wyglądały procedury dowodowe/audytowe (jak dokumentuje się, że dana faktura/płatność jest „SAFE-financed”);
– co może w praktyce utrudnić albo całkowicie wykluczyć zwolnienie. Na pełne wnioski przyjdzie nam jeszcze poczekać do czasu określenia przez FWSZ sposobu dysponowania środkami.
Marcin Książek
Manager
