W dobie intensyfikacji europejskich wysiłków obronnych, Ministerstwo Finansów podjęło krok w celu zapewnienia bezpieczeństwa prawnego dostawcom sprzętu wojskowego i rozpoczęło konsultacje w zakresie zasad stosowania zwolnienia z VAT transakcji dotyczących instrumentu SAFE.
Trwające konsultacje podatkowe nad projektem objaśnień (Supporting Armed Forces in Europe) mają na celu doprecyzowanie, kiedy dostawy towarów związanych z obronnością mogą korzystać z preferencyjnej stawki VAT (w rozporządzeniu SAFE jest to zwolnienie z VAT z prawem do odliczenia podatku VAT naliczonego, które w Polskim systemie prawnym realizowane jest co do zasady poprzez stawkę VAT 0%).
Czym jest instrument SAFE?
Instrument SAFE to mechanizm finansowy Unii Europejskiej, działający w ramach Europejskiego Instrumentu na rzecz Pokoju (EPF). Jego celem jest wsparcie wspólnych zamówień na sprzęt obronny, które są realizowane przez państwa członkowskie lub agencje unijne (np. Europejską Agencję Obrony – EDA) na potrzeby wspólnych wysiłków obronnych.
Najważniejsze wnioski z projektu objaśnień
Projekt objaśnień MF przynosi kilka istotnych informacji, które ułatwią rozliczenia firmom z sektora zbrojeniowego.
Jakie transakcje i jakie „produkty” obejmuje zwolnienie
Projekt objaśnień wskazuje, że zwolnienie (na gruncie SAFE) dotyczy trzech kategorii czynności:
- dostaw,
- wewnątrzwspólnotowych nabyć,
- importu/przywozu,
– pod warunkiem, że dotyczą one produktów związanych z obronnością lub innych produktów do celów obronnych realizowanych w ramach zamówień wspieranych środkami SAFE.
Objęte preferencją zostały „produkty związane z obronnością” oraz „inne produkty do celów obronnych”.
W zakresie produktów związanych z obronnością przyjęto odwołanie do zakresu dyrektywy 2009/81/WE (zamówienia w dziedzinach obronności i bezpieczeństwa). W praktyce oznacza to m.in.:
- wyposażenie wojskowe (wraz z częściami/komponentami/podzespołami);
- wyposażenie newralgiczne (wraz z częściami/komponentami/podzespołami);
- roboty budowlane/dostawy/usługi bezpośrednio związane z ww. wyposażeniem (w całym cyklu funkcjonowania);
- roboty budowlane i usługi do szczególnych celów wojskowych lub newralgiczne.
Z kolei „inne produkty do celów obronnych” to – wg projektu – towary/usługi/roboty budowlane poza powyższym zakresem, ale niezbędne lub przeznaczone do celów obronnych.
Zwolnienie jest wyjątkiem
Projekt bardzo mocno akcentuje zasadę praktyczną: zwolnienia z VAT są odstępstwem od powszechności opodatkowania, więc należy je stosować ściśle, wyłącznie w granicach rozporządzenia SAFE. W efekcie decydują trzy filary:
Warunek 1: przedmiot transakcji musi być obronny (w rozumieniu SAFE)
Nie wystarczy, że zakup jest „dla wojska” w sensie potocznym – musi mieścić się w definicjach i celach opisanych w projekcie.
Warunek 2: finansowanie musi pochodzić ze środków SAFE (pożyczka UE)
To jeden z najbardziej praktycznych fragmentów projektu – zwolnienie dotyczy wyłącznie tej części zamówienia, która jest opłacana środkami z pożyczki SAFE.
Konsekwentnie zatem, przy umowach, których finansowanie obejmuje zarówno środki pochodzące z SAFE, jak i inne środki, zwolnienie może dotyczyć wyłącznie tej części zamówienia, która została sfinansowana środkami pochodzącymi z SAFE. Istotne w tym kontekście wydaje się klarowne wydzielenie źródeł finansowania.
Warunek 3: transakcja musi być odpowiednio udokumentowana – świadectwem zwolnienia z VAT
Najważniejszy dokument to świadectwo zwolnienia z VAT (wzór z załącznika do rozporządzenia SAFE), które:
- jest wypełniane przez nabywcę;
- musi być opieczętowane przez właściwy organ państwa członkowskiego nabywcy;
- stanowi dowód, że dana transakcja kwalifikuje się do zwolnienia.
- zwolnienie dotyczy „ostatniej” transakcji w łańcuchu
Projekt wprost wskazuje, że zwolnienie z art. 20 SAFE obejmuje ostatnią transakcję między uprawnionym nabywcą a dostawcą końcowym. Poddostawcy (np. dostawca silnika dla producenta okrętu) nie korzystają z tego zwolnienia – ich sprzedaż podlega opodatkowaniu na zasadach ogólnych
Ryzyko błędu i kto płaci VAT, jeśli zwolnienie było „nienależne”
Projekt przewiduje istotne przesunięcie ryzyka: jeśli po transakcji okaże się, że zwolnienie zastosowano nieuprawnienie (np. świadectwo błędne, część towarów jednak nie była finansowana z SAFE), to obowiązek zapłaty VAT ma obciążyć nabywcę – na rzecz państwa członkowskiego właściwego dla miejsca dostawy.
To w praktyce oznacza, że poprawność świadectwa i zgodność finansowania z SAFE to nie tylko „formalność”, ale realne ryzyko podatkowe i budżetowe.
Ramy czasowe stosowania zwolnienia
Projekt objaśnień wskazuje dwa kluczowe ograniczenia czasowe:
1. Zwolnienie dotyczy czynności dokonanych najwcześniej od dnia wejścia w życie rozporządzenia SAFE, tj. od 29 maja 2025 r.
2. Zwolnienie obejmuje dostawy/WNT/import finansowane środkami z pożyczek SAFE, których okres dostępności upływa 31 grudnia 2030 r.
Jednocześnie projekt pokazuje na przykładach, że zwolnieniem mogą być objęte dostawy realizowane etapami (nawet na podstawie wcześniej zawartych umów), o ile spełnione są warunki (finansowanie SAFE + świadectwo). Natomiast dostawy dokonane sprzed 29 maja 2025 r. nie wchodzą w zwolnienie.
Zaliczki (przedpłaty) – kiedy też mogą być zwolnione
Projekt odnosi się do polskiej reguły, że zaliczka co do zasady rodzi obowiązek podatkowy w VAT (art. 19a ust. 8 ustawy o VAT). W konsekwencji:
– jeśli przyszła dostawa jest opodatkowana – zaliczka także jest opodatkowana;
– jeśli przyszła dostawa jest zwolniona – zaliczka może być zwolniona.
W SAFE warunek jest praktyczny i rygorystyczny: aby zaliczka była zwolniona, musi być:
– powiązana z przyszłą dostawą kwalifikującą się do zwolnienia, oraz
– dostawca musi posiadać świadectwo zwolnienia z VAT.
Projekt zaznacza też granicę czasową: zwolnienie dotyczy zaliczek wpłaconych najwcześniej od 29 maja 2025 r.
Świadectwo zwolnienia – co zawiera i kiedy dostawca ma je mieć
Co musi znaleźć się w świadectwie
Projekt opisuje elementy świadectwa (rubryki), w tym m.in.:
- dane nabywcy (kwalifikujący się podmiot);
- wskazanie organu właściwego do opieczętowania;
- oświadczenie nabywcy, że wskazane produkty są finansowane z SAFE;
- dane dostawcy oraz szczegółowy opis produktów (ilość, wartość, waluta);
- poświadczenie organu (pieczęć, podpis, funkcja).
W świadectwie nabywca potwierdza zobowiązanie do zapłaty VAT, który byłby należny, gdyby warunki zwolnienia nie były spełnione.
Rozporządzenie SAFE nie wskazuje konkretnego organu – pozostawia to państwom członkowskim. Projekt proponuje rozwiązanie oparte o kompetencje „obronne” w polskim porządku prawnym: świadectwo powinno być opieczętowane przez ministra kierującego danym działem administracji rządowej (lub upoważnionego przedstawiciela), w zakresie transakcji dokonywanych przez jednostki mu podległe/nadzorowane.
Wprost wymieniono m.in.:
- Ministra Obrony Narodowej – dla jednostek podległych/nadzorowanych przez MON;
- Ministra Infrastruktury – dla jednostek podległych/nadzorowanych przez MI;
- Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji – dla jednostek podległych/nadzorowanych przez MSWiA.
Kiedy dostawca musi mieć świadectwo
Projekt rozstrzyga praktyczny problem: SAFE nie podaje terminu, więc stosuje się zasady ogólne VAT. W rezultacie:
– co do zasady dostawca powinien mieć świadectwo w momencie dostawy;
– najpóźniej powinien je mieć przed upływem terminu złożenia deklaracji VAT za okres, w którym powstał obowiązek podatkowy.
Jeżeli dostawca nie ma świadectwa w tym terminie – musi opodatkować dostawę na zasadach ogólnych. Ale to nie musi oznaczać definitywnej utraty zwolnienia: jeśli świadectwo dotrze później, projekt dopuszcza korektę (faktura korygująca i korekta rozliczenia zgodnie z regułami VAT / KSeF).
Fakturowanie – zasady ogólne, ale z praktyczną rekomendacją
Projekt mówi jasno: do fakturowania dostaw/świadczeń w SAFE stosuje się ogólne zasady wystawiania faktur. Jednocześnie przypomina obowiązek wskazania podstawy zwolnienia (art. 106e ust. 1 pkt 19 ustawy o VAT).
Dodatkowo – jako rekomendację praktyczną – projekt uznaje za uzasadnione, aby faktura zawierała:
– oznaczenie „SAFE” albo
– odniesienie do art. 20 rozporządzenia SAFE.
Opublikowany tekst to wersja robocza, która została poddana szerokim konsultacjom publicznym. Ministerstwo Finansów zbiera obecnie uwagi od organizacji branżowych i doradców, co oznacza, że finalny kształt objaśnień może jeszcze ulec doprecyzowaniu.
Niemniej, należy pozytywnie ocenić sam fakt opublikowania tak obszernych objaśnień na tym etapie. Ministerstwo wykazuje zrozumienie dla skomplikowania nowych przepisów i realnie dąży do wypracowania standardów, które będą zrozumiałe dla biznesu.
Czekamy na finalną wersję objaśnień, która uwzględni zgłoszone w toku konsultacji zastrzeżenia biznesu. Dopiero po ich oficjalnej publikacji przez Ministra Finansów zyskają one pełną moc ochronną, jednak już teraz stanowią pomoc interpretacyjną dla zespołów finansowych.
Marcin Książek
Manager
Mikolaj Ratajczak
Partner
