Nowy instrument – ugoda podatkowa

Rada Ministrów przedstawiła założenia projektu ustawy o zmianie ustawy – Ordynacja podatkowa oraz ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej (w wykazie prac legislacyjnych Rady Ministrów pod numerem UDER110), która ma wprowadzić do polskiego prawa podatkowego nową instytucję – ugodę podatkową. Zgodnie z założeniami ma ona służyć usprawnieniu rozwiązywania sporów podatkowych pomiędzy podatnikiem lub płatnikiem a organem podatkowym, a także zapobieganiu ich powstawaniu.

Ugoda podatkowa ma mieć charakter alternatywnej metody rozwiązywania sporów (ADR), znanej z innych systemów prawnych. Oznacza to, że będzie ona dodatkową, fakultatywną ścieżką obok standardowych postępowań kontrolnych, podatkowych i sądowoadministracyjnych.

Planowany termin przyjęcia projektu przez Radę Ministrów wskazano na III kwartał 2026 r.

Czym ma być ugoda podatkowa?

Zgodnie z założeniami, ugoda podatkowa ma być dobrowolnym porozumieniem między podatnikiem lub płatnikiem a administracją skarbową. Kluczowe elementy tej instytucji:

– ugoda dotyczy zobowiązań podatkowych, których termin płatności już upłynął;

– może zostać zawarta na etapie kontroli, czynności sprawdzających, postępowania podatkowego, a nawet w trakcie sporu;

– jej celem jest definitywne zakończenie albo zapobieżenie powstaniu sporu podatkowego;

– ma charakter fakultatywny i konsensualny – wymaga zgody obu stron.

W praktyce ugoda ma stanowić narzędzie, które pozwoli zamknąć sprawę bez konieczności prowadzenia pełnego, często wieloletniego sporu. Podstawową przesłanką zawarcia ugody ma być jej zgodność z interesem publicznym. Interes publiczny ma oznaczać m.in. spowodowanie skutków korzystniejszych dla Skarbu Państwa niż prawdopodobny wynik działań organów podatkowych, w szczególności ograniczenie kosztów poboru podatku.

Zgodnie z założeniami do projektu ustawy, ugoda podatkowa nie będzie dotyczyła należności stanowiących dochód samorządów.

Jakie skutki ma mieć ugoda podatkowa?

Zawarcie ugody podatkowej będzie wiązać się z konkretnymi konsekwencjami:

– ułatwienia w spłacie zaległości podatkowych;

– redukcja odsetek za zwłokę (im wcześniej zawarta ugoda, tym większe potencjalne korzyści);

– rezygnacja z sankcji podatkowych i karnych w określonych przypadkach;

– gwarancja zakończenia sporu podatkowego, jeśli warunki ugody zostaną wykonane;

– uniknięcie dalszych kontroli i postępowań w danej sprawie.

Po stronie administracji skarbowej korzyścią ma być przede wszystkim pewność i szybsze odzyskanie należności, bez konieczności prowadzenia długotrwałych procedur kontrolnych i sądowych.

Ugoda podatkowa a obecny system KAS

Założenia wskazują, że nowa instytucja ma funkcjonować obok już istniejących procedur, takich jak:

– czynności sprawdzające;

– kontrole podatkowe i celno-skarbowe;

– postępowania podatkowe;

– postępowania przed sądami administracyjnymi.

Ugoda podatkowa ma być więc dodatkowym narzędziem, które może zastąpić spór pomiędzy organem podatkowy i podatnikiem (względnie płatnikiem) – ale tylko wtedy, gdy obie strony wyrażą zgodę.

Warunki zawarcia ugody

Z założeń wynika, że:

– ugoda będzie dobrowolna dla obu stron;

– jej zawarcie będzie wymagało uzgodnienia warunków spłaty i rozliczenia zobowiązania;

– musi być zgodna z prawem i opłacalna w danym przypadku;

– decyzja o jej zawarciu będzie mieścić się w ramach uznania administracyjnego organu.

Ugoda podatkowa to istotna zmiana filozofii działania administracji skarbowej – z modelu władczego i spornego na bardziej kompromisowy i negocjacyjny.

Jednocześnie pozostaje otwarte pytanie, jak szczegółowo zostanie uregulowana w przyszłym projekcie ustawy i jak w praktyce organy podatkowe będą korzystać z nowego narzędzia.