Ceny energii elektrycznej nie spadają, znacząco wpływając na koszty prowadzonej działalności gospodarczej. W celu złagodzenia skutków wysokich cen energii uchwalono ustawę z dnia 27 października 2022 r. o środkach nadzwyczajnych mających na celu ograniczenie wysokości cen energii elektrycznej oraz wsparciu niektórych odbiorców w 2023 roku, którą następnie znowelizowano (Ustawa).
Wprowadzone środki mają służyć końcowym odbiorcom energii elektrycznej, w tym małym i średnim przedsiębiorstwom. Jednocześnie kwalifikujące się do wsparcia wynikającego z Ustawy przedsiębiorstwa nie mogły ubiegać się o pomoc w ramach rządowego programu pn. Pomoc dla sektorów energochłonnych związana z nagłymi wzrostami cen gazu i energii elektrycznej w 2022 r. (z wyjątkiem pomocy dot. cen gazu). Dla przedsiębiorstw zainteresowanych wspomnianym wsparciem kluczowa jest zatem ocena własnej wielkości. Zagadnienie to nastręcza jednak problemów wobec niejasnych definicji i niejednolitego podejścia organów. Dodatkowo oświadczenie o wielkości przedsiębiorstwa składa się pod rygorem odpowiedzialności karnej, co może oznaczać bezpośrednie skutki dla osób składających takie oświadczenie.
Ustawa o cenach energii elektrycznej w brzmieniu obowiązującym do 30 czerwca 2023 r.
Ustawa o cenach energii r została uchwalona w wykonaniu rozporządzenia Rady (UE) 2022/1854 z dnia 6 października 2022 r. w sprawie interwencji w sytuacji nadzwyczajnej w celu rozwiązania problemu wysokich cen energii. Ustawa przewiduje m.in. obowiązek stosowania tzw. ceny maksymalnej w rozliczeniach z odbiorcami uprawnionymi. W myśl Ustawy podmiotami uprawnionymi są m.in. mikroprzedsiębiorcy, mali przedsiębiorcy oraz średni przedsiębiorcy (MŚP), spełniający dodatkowe warunki. Ustawa w brzmieniu obowiązującym do końca 2023 r. wskazywała, że właściwą dla jej przedmiotu definicję MŚP zawiera ustawa z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców (Prawo przedsiębiorców). Zgodnie z art. 7 ust. 1 Prawa przedsiębiorców mikro-, małych i średnich przedsiębiorców definiuje się w poniższy sposób:- Mikroprzedsiębiorca oznacza przedsiębiorcę, który w co najmniej jednym roku z dwóch ostatnich lat obrotowych spełniał łącznie następujące warunki:
- zatrudniał średniorocznie mniej niż 10 pracowników oraz
- osiągnął roczny obrót netto ze sprzedaży towarów, wyrobów i usług oraz z operacji finansowych nieprzekraczający równowartości w złotych 2 milionów euro lub sumy aktywów jego bilansu sporządzonego na koniec jednego z tych lat nie przekroczyły równowartości w złotych 2 milionów euro.
- Mały przedsiębiorca oznacza przedsiębiorcę, który w co najmniej jednym roku z dwóch ostatnich lat obrotowych spełniał łącznie następujące warunki:
- zatrudniał średniorocznie mniej niż 50 pracowników oraz
- osiągnął roczny obrót netto ze sprzedaży towarów, wyrobów i usług oraz z operacji finansowych nieprzekraczający równowartości w złotych 10 milionów euro lub sumy aktywów jego bilansu sporządzonego na koniec jednego z tych lat nie przekroczyły równowartości w złotych 10 milionów euro
- Średni przedsiębiorca oznacza przedsiębiorcę, który w co najmniej jednym roku z dwóch ostatnich lat obrotowych spełniał łącznie następujące warunki:
- zatrudniał średniorocznie mniej niż 250 pracowników oraz
- osiągnął roczny obrót netto ze sprzedaży towarów, wyrobów i usług oraz z operacji finansowych nieprzekraczający równowartości w złotych 50 milionów euro lub sumy aktywów jego bilansu sporządzonego na koniec jednego z tych lat nie przekroczyły równowartości w złotych 43 milionów euro
Rozporządzenia Rady (UE) 2022/1854 w sprawie interwencji w sytuacji nadzwyczajnej w celu rozwiązania problemu wysokich cen energii
Ustawa o cenach energii elektrycznej służy stosowaniu rozporządzenia Rady (UE) 2022/1854 z dnia 6 października 2022 r. w sprawie interwencji w sytuacji nadzwyczajnej w celu rozwiązania problemu wysokich cen energii (Rozporządzenie). Tymczasem Rozporządzenie literalnie wskazuje na definicję MŚP zawartą w Załączniku I do Zaleceń Komisji z dnia 6 maja 2003 r. w sprawie definicji mikroprzedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw (Zalecenia). Jednocześnie Rozporządzenie obowiązuje bezpośrednio (nie jest wymagana implementacja przez prawo krajowe) – podobnie zresztą jak rozporządzenie Komisji (UE) nr 651/2014 z dnia 17 czerwca 2014 r. uznające niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu, zawierające definicję MŚP (do której wielokrotnie odwołują się inne przepisy o pomocy publicznej) bazującą zasadniczo na zaleceniach Komisji. Nie można również pominąć, że w uzasadnieniu do projektu ustawy Prawo przedsiębiorców wprost wskazano, że zawarte w nim definicje legalne MŚP nie mają normatywnego znaczenia dla stosowania do pomocy państwa (druk sejmowy 2051 – Rządowy projekt ustawy Prawo przedsiębiorców, Archiwum Sejmu RP VIII Kadencji, s. 24-25). Definicja MŚP zawarta w Załączniku I do Zaleceń wydaje się analogiczna do definicji MŚP zawartej w Prawie przedsiębiorców (do której literalnie odsyła Ustawa). W szczególności opiera się na tych samych wskaźnikach zatrudnienia i finansowych. Jednakże dla celów Załącznika I do Zaleceń wielkość przedsiębiorstwa ustala się, uwzględniając wszystkie możliwe powiązania z innymi podmiotami (w rozumieniu tego załącznika). Tym samym definicja MŚP zawarta w Zaleceniach jest zasadniczo węższa niż w Prawie przedsiębiorców, co może istotnie wpłynąć na ustalenie grona podmiotów uprawnionych do korzystania z preferencji regulowanych ustawą o cenach energii. Na potrzeby ustalenia ww. powiązań w myśl Załącznika I wyróżnia się cztery kategorie przedsiębiorstw, których dane brane są uwzględniane przy obliczaniu liczby personelu i wskaźników finansowych:- przedsiębiorstwa niezależne,
- przedsiębiorstwa partnerskie,
- przedsiębiorstwa powiązane,
- podmioty publiczne.
Ustawa o cenach energii elektrycznej w brzmieniu obowiązującym od 1 lipca 2024 r.
Na mocy ustawy z 23 maja 2024 r. o bonie energetycznym oraz o zmianie niektórych ustaw w celu ograniczenia cen energii elektrycznej, gazu ziemnego i ciepła systemowego z uprawnień do cen maksymalnych energii mogą nadal korzystać m. in. MŚP. Jednakże kategoria MŚP została zdefiniowana w inny niż dotychczas sposób, tj. zamiast odwołania do Prawa przedsiębiorców ustawodawca zdefiniowała przedsiębiorcę będącego mikroprzedsiębiorstwem, małym przedsiębiorstwem albo średnim przedsiębiorstwem w rozumieniu art. 2 Załącznika I (wskazanego powyżej). Zastosowana technika legislacyjna nie rozwiewa jednak wszystkich wątpliwości interpretacyjnych. Definicja MŚP została bowiem skonstruowana poprzez odesłanie do art. 2 Załącznika I, ale nie Załącznika I w całości. Przypomnijmy, że powołany art. 2 Załącznika stanowi, jak następuje: Do kategorii mikroprzedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw („MŚP”) należą przedsiębiorstwa, które zatrudniają mniej niż 250 pracowników i których roczny obrót nie przekracza 50 milionów EUR lub roczna suma bilansowa nie przekracza 43 milionów EUR. W kategorii MŚP małe przedsiębiorstwo definiuje się jako przedsiębiorstwo, które zatrudnia mniej niż 50 pracowników i którego roczny obrót lub roczna suma bilansowa nie przekracza 10 milionów EUR. W kategorii MŚP mikroprzedsiębiorstwo definiuje się jako przedsiębiorstwo, które zatrudnia mniej niż 10 pracowników i którego roczny obrót lub roczna suma bilansowa nie przekracza 2 milionów EUR. Jednocześnie przytoczony art. 2 Załącznika I nie wskazuje rodzajów przedsiębiorstw branych pod uwagę przy obliczaniu liczby personelu i kwot finansowych – te zostały wskazane w art. 3 Załącznika I. W ten sposób żywa pozostaje dyskusja nt. faktycznego zakresu kategorii podmiotów uprawnionych w rozumieniu Ustawy.Program Pomoc dla sektorów energochłonnych związana z nagłymi wzrostami cen gazu i energii elektrycznej
Ustawa nie stanowi jedynego źródła wsparcia dla przedsiębiorstw w związku z cenami energii. Źródłem takiej pomocy jest m. in. rządowy program pn. Pomoc dla sektorów energochłonnych związana z nagłymi wzrostami cen gazu i energii elektrycznej w 2022 r. oraz analogiczny program obowiązujący w 2023 r. – realizujące postanowienia ustawy z dnia 29 września 2022 r. o zasadach realizacji programów wsparcia przedsiębiorców w związku z sytuacją na rynku energii w latach 2022–2024. Zgodnie z postanowieniami Programu (właściwego dla roku 2022 i 2023), o pomoc może ubiegać się przedsiębiorca w rozumieniu Prawa przedsiębiorców, spełniający określone kryteria. Co istotne w kontekście rozważanego zagadnienia wielkości przedsiębiorstwa, przedsiębiorcy uprawnieni w okresie kwalifikowalnym do zakupu energii elektrycznej po ustalonej cenie maksymalnej na podstawie Ustawy mogą wnioskować o pomoc w ramach Programu jedynie z tytułu kosztów zakupu gazu ziemnego. Innymi słowy, przedsiębiorstwa uprawnione do preferencji wynikających z Ustawy nie mogą korzystać z Programu (z zastrzeżeniem wsparcia dot. kosztów zakupu gazu ziemnego). Stąd ustalenie ich wielkości dla celów Ustawy ma znaczenie również dla możliwości ubiegania się przez nich o wsparcie w ramach programu (o ile spełnią pozostałe warunki).Praktyczne podejście do oceny wielkości przedsiębiorstwa przez organy
Ustalenie wielkości przedsiębiorstwa jest kluczowe, aby przedsiębiorstwo mogło skorzystać ze wsparcia w związku ze wzrostem cen energii – na podstawie Ustawy albo Programu. Niestety, jak wskazano powyżej, po pierwsze, definicje legalne MŚP nie są ścisłe. Po drugie, definicje krajowe nie są spójne z definicjami unijnymi. Po trzecie, brakuje jednolitego i wspólnego stanowiska organów. W szczególności w praktyce zdarza się, że podmioty, które oświadczyły, że dla celów Ustawy nie są MŚP i w związku z tym ubiegały się i uzyskały wsparcie w ramach Programu, są wzywane do zwrotu uzyskanej pomocy (wraz z odsetkami) w związku z ustaleniem błędnej kwalifikacji do kategorii podmiotów innych niż MŚP. Jednocześnie – chociażby z uwagi na upływ terminów na złożenie stosownych oświadczeń – nie mogą skorzystać z cen maksymalnych na podstawie Ustawy (przynajmniej za maksymalny okres). Niezależnie od powyższego osoby składające oświadczenia o wielkości przedsiębiorstwa mogą być pociągnięte do odpowiedzialności karnej za poświadczenie nieprawdy. Ponadto osoby odpowiedzialne za sprawy finansowe mogą podlegać odpowiedzialności karnoskarbowej za naruszenie przepisów o dotacji i subwencji (tzw. wyłudzenie pomocy publicznej). Wobec powyższego niejednokrotnie przedsiębiorstwa i określone stojące za nimi osoby fizyczne stają w obliczu obrony przed podnoszonymi przeciwko nim zarzutami. Mogą zostać one odparte przynajmniej w części przypadków, jakkolwiek niezbędna jest szczegółowa analiza każdej sytuacji, i to przez eksperta w dziedzinie konkretnie prawa pomocy publicznej.Co wydarzy się w 2025 roku?
Na stronie internetowej Kancelarii Prezesa Rady Ministrów (KPRM) pojawiła się zapowiedź projektu ustawy o zmianie ustawy o środkach nadzwyczajnych mających na celu ograniczenie wysokości cen energii elektrycznej oraz wsparciu niektórych odbiorców w 2023 roku oraz w 2024 roku, oraz niektórych innych ustaw (nr projektu UD164). Jak czytamy na stronie internetowej KPRM: „Celem projektu jest wprowadzenie działań osłonowych w 2025 r. dla gospodarstw domowych, dzięki czemu odbiorcy ci nie odczują w sposób znaczący wzrostu rachunków za energię elektryczną. Dodatkowo projekt obejmuje szereg rozwiązań wynikających z wyników analizy funkcjonowania wcześniejszych systemów wsparcia odbiorców w 2023 i 2024 r. Analiza ta zidentyfikowała obszary, które wymagają usprawnienia i doprecyzowania w zakresie stosowania ceny maksymalnej oraz obsługi systemu rekompensat, w celu efektywnego ich rozliczenia.” (https://www.gov.pl/web/premier/projekt-ustawy-o-zmianie-ustawy-o-srodkach-nadzwyczajnych-majacych-na-celu-ograniczenie-wysokosci-cen-energii-elektrycznej-oraz-wsparciu-niektorych-odbiorcow-w-2023-roku-oraz-w-2024-roku-oraz-niektorych-innych-ustaw – dostęp dnia 19.11.2024 r.). Ponadto na decyzję Komisji Europejskiej w trybie procedury notyfikacyjnej oczekuje wersja Programu zaprojektowana na 2024 rok. Program zostanie uruchomiony po otrzymaniu od Komisji Europejskiej decyzji notyfikacyjnej.
Joanna Prokurat
Partner
