Fundusze Norweskie wracają – podpisano umowę na uruchomienie programów w ramach czwartej edycji tych funduszy

W dniu 4 lutego 2026 r. podpisano umowy na uruchomienie pierwszych pięciu programów w ramach czwartej już edycji Funduszy Norweskich i EOG. Łączny budżet czwartej edycji tych funduszy wynosi 3,268 mld EUR, spośród czego Polska – jeden z 15 beneficjentów – otrzyma aż 925 mln EUR (niemal 4 mld zł).

Środki alokowane w ramach nowych konkursów sfinansują m.in. rozwój społeczny, gospodarczy i zieloną transformację w Polsce. Fundusze Norweskie i EOG to źródło potencjalnej pomocy odrębne od unijnych funduszy strukturalnych. Warto rozważyć je jako źródło wsparcia dla rozważanych przedsięwzięć.

Fundusze Norweskie i EOG

Norweski Mechanizm Finansowy oraz Mechanizm Finansowy Europejskiego Obszaru Gospodarczego (czyli mechanizmy tworzące Fundusze Norweskie i EOG) to porozumienie umożliwiające przekazywanie przez Norwegię, Islandię i Liechtenstein bezzwrotnego wsparcia finansowego unijnym państwom członkowskim o niższych dochodach (państwom Europy Środkowej i Południowej oraz krajom bałtyckim). W zamian wspomniane państwa dostarczające fundusze korzystają z dostępu do rynku unijnego, nie będąc państwami członkowskimi UE.

Główne cele Funduszy Norweskich obejmują:

• ograniczanie różnic społeczno‑ekonomicznych w EOG,
• zacieśnianie relacji dwustronnych między państwami‑darczyńcami a krajami‑beneficjentami (w tym Polską).

Działania objęte wsparciem muszą mieścić się w ramach następujących trzech priorytetów:

• Zielona transformacja Europy,
• Demokracja, praworządność i prawa człowieka,
• Włączenie społeczne i odporność.

Programy wsparcia

Umowy podpisane w lutym 2026 r. dotyczą następujących pięciu programów:

• Rozwój Lokalny (168,75 mln EUR) – skierowany do 110 miast wskazanych w Strategii Rozwoju Polski do 2035 r., finansujący projekty rozwojowe, w zakresie miast odpornych, zrównoważonych, inteligentnych
• Kultura (90,6 mln EUR) – przeznaczony na wsparcie twórczości kulturalnej i artystyczna oraz współpracy, budowania potencjału, działań edukacyjnych, różnorodności kulturowej, rewitalizacji i zarządzania dziedzictwem kulturowym
• Zielony Biznes i Innowacje (55,35 mln EUR) – dedykowany zielonym innowacjom, dekarbonizacji modeli biznesowych, wsparciu dla MŚP oraz kobiet-innowatorek,
• Badania Podstawowe (60,5 mln EUR) – przeznaczony na finansowanie badań podstawowych, partnerstwa międzynarodowego, konsorcjów i popularyzacji nauki,
• Badania Stosowane i Innowacje (80,5 mln EUR) – dedykowany projektom badawczo-innowacyjnym (w tym z udziałem partnerów z państw-darczyńców), projektom wspierającym wczesną fazę kariery kobiet-naukowców, rozwój kompetencji badaczy, tworzenie innowacyjnych rozwiązań o wysokim potencjale wdrożeniowym.

W ramach Funduszy Norweskich i EOG przewidziano także programy takie jak:

• Zielona Transformacja (Ministerstwo Klimatu i Środowiska, 160 mln EUR),
• Sprawiedliwość (Ministerstwo Sprawiedliwości, 60 mln EUR),
• Sprawy Wewnętrzne (Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji, 70 mln EUR).

Umowy ich dotyczące oczekują na podpisanie. 

Pierwsze nabory

Jako pierwszy ma mieć miejsce nabór wniosków na projekty związane z inwestycjami w technologie przyjazne środowisku. Na ten cel alokowano 236 mln zł.

Premiowane mają być projekty zakładające:

• Partnerstwo z podmiotem z Norwegii,
• Innowacyjność na skalę minimum kraju (innowacja europejska czy światowa będzie premiowana dodatkowo),
• gotowość inwestycyjna do realizacji inwestycji,
• rozwiązania GOZ (gospodarki obiegu zamkniętego) i OZE (odnawianych źródeł energii).

Unikalna forma wsparcia

Na szczególną uwagę zasługuje fakt, że w ramach nowej edycji Funduszy Norweskich i EOG możliwe jest pozyskanie wsparcia na realizację kompleksowych inwestycji, np. na budowę nowej hali produkcyjnej wyposażonej w instalacje OZE.

Jako koszty kwalifikowane mogą być rozpoznane koszty robót budowlanych, takich jak budowa lub rozbudowa fabryk.

Powyższe możliwości występują rzadko w aktualnych programach poza Funduszami Norweskimi i EOG.

Podsumowanie

Podpisanie umów pozwala na uruchamianie kolejnej edycji mechanizmu Funduszu Norweskich i EOG. Umożliwi to opracowanie i ogłaszanie konkretnych naborów, a wnioskodawcom ubieganie się o pomoc.

Fundusze Norweskie mogą być szczególnie ciekawe wobec wygasania KPO oraz końcówki funduszy strukturalnych na lata 2021–2027, a zatem kurczącej się dostępności środków wsparcia.  Ponadto środki w ramach Funduszy Norweskich i EOG mogą stanowić alternatywę dla dostępnych jeszcze ścieżek pomocy, np. tych, w których ramach notowana jest największa konkurencja aplikujących a charakteryzują się niskim poziomem wsparcia. Wreszcie mogą stanowić źródło finansowania kosztów, które nie są już kwalifikowalne w ramach pozostałych, dostępnych jeszcze, środków grantowych.