2026-11-20
Czas czytania: 2
Min.
news
Zaakceptowany budżet i podpisana umowa o dofinansowanie niekoniecznie zamykają spór o kwalifikowalność wydatków. Czy instytucja może potwierdzić kwalifikowalność wydatków, a następnie odmówić ich finansowania?
Stanowisko zajmie Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, do którego skierowano pytanie prejudycjalne C-286/26 w sprawie Expert Proiect. Rozstrzygnięcie może mieć znaczenie dla polskich beneficjentów pomocy publicznej, szczególnie jako test granic zmiany stanowiska instytucji finansującej.
Stan faktyczny
Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożył do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) w dniu 6 kwietnia 2026 r. rumuński sąd apelacyjny w Klużu (Curtea de Apel Cluj). Rozstrzygał on spór pomiędzy Expert Proiect SRL oraz Ministerul Investițiilor și Proiectelor Europene – Direcția Generală Program Operațional Competitivitate, tj. rumuńskim ministerstwem właściwym do spraw inwestycji i projektów europejskich, działającym przez dyrekcję generalną programu operacyjnego „Konkurencyjność”.
Na etapie oceny projektu i podpisania umowy o finansowanie instytucja uznała dane wydatki za kwalifikowalne, ale na późniejszym etapie odmówiła im kwalifikowalności, a w konsekwencji refundacji. W pytaniu prejudycjalnym zaznaczono, że niekwalifikowalność wydatków nie była oczywista. Zaistniała sytuacja spowodowała poważną szkodę po stronie spółki.
Zakres pytania prejudycjalnego
Rumuński sąd zapytał TSUE o to, czy zasady pewności prawa i ochrony uzasadnionych oczekiwań sprzeciwiają się cofnięciu kwalifikowalności wydatków zaakceptowanych pierwotnie na etapie umowy o finansowanie, a następnie zakwestionowanych podczas rozliczania wniosków o płatność?
Pytanie prejudycjalne wniesione do TSUE dotyka zatem zagadnienia granic skutków negatywnej kontroli w sytuacji wcześniejszej, pozytywnej oceny instytucji.
Z punktu widzenia przyszłego rozstrzygnięcia istotne może być odróżnienie ujawnienia nowych faktów lub rzeczywistego naruszenia prawa od samej zmiany interpretacji reguł znanych organowi już na etapie przyznawania finansowania.
Potencjalne skutki wyroku TSUE
Dla polskich beneficjentów najważniejsze jest rozróżnienie dwóch płaszczyzn – kwalifikowalności wydatku w danym projekcie (czy koszt mieści się w katalogu objętym wsparciem, został poniesiony w odpowiednim okresie i zgodnie z właściwymi zasadami rozliczenia?) oraz zgodności udzielenia wsparcia z regułami pomocy państwa (czy istnieje prawidłowa podstawa jego udzielenia i czy spełniono warunki zastosowania tej podstawy?).
Wydaje się, że dla sprawy Expert Proiect należy uwzględnić tezy wyroku TSUE z dnia 5 marca 2019 r. w sprawie C-349/17 Eesti Pagar. Trybunał rozpatrywał w nim między innymi skutki udzielenia pomocy z naruszeniem warunków rozporządzenia o wyłączeniach blokowych. Potwierdził obowiązek odzyskania przez organ krajowy z własnej inicjatywy pomocy przyznanej z naruszeniem tych warunków oraz wskazał, że organ krajowy nie może w takiej sytuacji stworzyć po stronie beneficjenta uzasadnionych oczekiwań co do zgodności pomocy z prawem.
Sprawa Expert Proiect może mieć szczególne znaczenie dla sytuacji, w których spór beneficjenta pomocy publicznej dotyczy nieoczywistej kwalifikowalności określonego wydatku i niespójnego działania administracji.
Joanna Prokurat
Partner