Redysponowanie nierynkowe instalacji odnawialnych źródeł energii staje się stałym elementem funkcjonowania polskiego rynku energii. W okresach wysokiej generacji i ograniczonego zapotrzebowania operatorzy systemu mogą nakazać farmom fotowoltaicznym lub wiatrowym czasowe zmniejszenie mocy, a nawet całkowite wstrzymanie produkcji.
Wytwórca wykonujący takie polecenie może co do zasady ubiegać się o rekompensatę za energię, której nie wyprodukował. Powstaje jednak istotne pytanie podatkowe: czy otrzymana wypłata z tego tytułu stanowi wynagrodzenie za usługę polegającą na ograniczeniu produkcji, czy jedynie wyrównanie utraconych korzyści pozostające poza zakresem VAT?
Organy podatkowe opowiadają się za pierwszym podejściem. Odmienne stanowisko przedstawił jednak Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu.
Na czym polega redysponowanie nierynkowe?
Redysponowanie oznacza zmianę sposobu wytwarzania lub poboru energii, uruchamianą przez operatora w celu zapewnienia bezpiecznego funkcjonowania systemu elektroenergetycznego.
W przypadku OZE polega ono najczęściej na wydaniu polecenia czasowego ograniczenia generacji. Może być uzasadnione między innymi:
- nadwyżką produkcji nad bieżącym zapotrzebowaniem;
- lokalnymi ograniczeniami sieciowymi;
- ryzykiem przeciążenia infrastruktury;
- koniecznością utrzymania stabilności systemu.
Wytwórca nie podejmuje wówczas dobrowolnej decyzji biznesowej. Wykonuje wiążące polecenie operatora wydane na podstawie przepisów Prawa energetycznego.
Redysponowania nie należy utożsamiać z ujemnymi cenami energii. Ujemna cena jest sygnałem rynkowym, natomiast redysponowanie stanowi działanie operatora. Oba zjawiska mogą występować równocześnie, ale jedno nie jest automatyczną konsekwencją drugiego.
Co obejmuje rekompensata?
Zgodnie z art. 13 ust. 7 rozporządzenia UE 2019/943 nierynkowe redysponowanie zasadniczo podlega rekompensacie finansowej wypłacanej przez operatora, który wydał polecenie. Jej wysokość powinna uwzględniać przede wszystkim:
- dodatkowe koszty operacyjne poniesione wskutek redysponowania;
- utracone przychody netto ze sprzedaży energii;
- w określonych przypadkach również utracone wsparcie zależne od wielkości produkcji.
Ekonomicznie rekompensata ma więc postawić wytwórcę w sytuacji możliwie zbliżonej do tej, w której znalazłby się bez ograniczenia generacji.
Ten restytucyjny charakter płatności przemawia za uznaniem jej za świadczenie odszkodowawcze. Z drugiej strony wypłata jest bezpośrednio związana z konkretnym zachowaniem wytwórcy — wykonaniem polecenia operatora. Na tym argumencie organy podatkowe opierają stanowisko o opodatkowaniu rekompensaty VAT.
Sama nazwa płatności nie przesądza o VAT
Określenie wypłaty jako „rekompensaty” lub „odszkodowania” nie rozstrzyga o jej kwalifikacji podatkowej. Aby dana płatność stanowiła wynagrodzenie za usługę, powinny wystąpić w szczególności:
- możliwe do zidentyfikowania świadczenie podatnika;
- konkretny beneficjent tego świadczenia;
- stosunek prawny, w ramach którego dochodzi do wymiany świadczeń;
- bezpośredni związek między zachowaniem podatnika a zapłatą.
Definicja usługi w ustawie o VAT obejmuje również zobowiązanie do powstrzymania się od określonego działania oraz świadczenia wykonywane z nakazu prawa. Obowiązkowy charakter ograniczenia produkcji sam w sobie nie wyklucza zatem opodatkowania.
Kluczowe jest ustalenie, czy wytwórca świadczy operatorowi usługę, czy jedynie poddaje się ingerencji podejmowanej w interesie całego systemu elektroenergetycznego.
Dyrektor KIS: ograniczenie produkcji jest usługą
W interpretacji indywidualnej z 15 października 2024 r., sygn. 0111-KDIB3-1.4012.414.2024.1.IK, Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej uznał, że rekompensata stanowi wynagrodzenie za usługę podlegającą VAT.
Zdaniem organu:
- świadczeniem wytwórcy jest ograniczenie albo zaniechanie produkcji;
- beneficjentem jest operator systemu;
- między wykonaniem polecenia a wypłatą istnieje bezpośredni związek;
- sposób kalkulacji rekompensaty na podstawie utraconych przychodów nie pozbawia jej charakteru wynagrodzenia.
Stanowisko to zostało potwierdzone w interpretacji z 6 października 2025 r., sygn. 0114-KDIP4-1.4012.403.2025.2.RMA. Dyrektor KIS uznał dodatkowo, że usługa ograniczenia produkcji jest odrębna od dostawy energii. Powinna zatem zostać udokumentowana i opodatkowana niezależnie od zasad właściwych dla sprzedaży energii elektrycznej.
Podobne stanowisko prezentowane jest także w najnowszych interpretacjach władz skarbowych, w tym m.in. interpretacja z 13 lutego 2026 r. sygn. 0111-KDIB3-1.4012.959.2025.2.ICZ lub interpretacja z 2 marca 2026 r., 0112-KDIL1-2.4012.747.2025.1.MR.
W rozpatrywanym stanie faktycznym organ przyjął, że obowiązek podatkowy powstawał w dniu otrzymania od operatora informacji rozliczeniowej wskazującej przyznaną kwotę. Wniosek ten zależy jednak od konkretnej procedury kalkulowania rekompensaty i nie powinien być automatycznie stosowany w każdym przypadku.
WSA w Poznaniu: rekompensata pozostaje poza VAT
Odmienne stanowisko przedstawił WSA w Poznaniu w nieprawomocnym wyroku z 26 czerwca 2025 r., sygn. I SA/Po 188/25. Sąd uznał, że rekompensata za nierynkowe redysponowanie nie stanowi wynagrodzenia za usługę. Wskazał przede wszystkim, że polecenie ograniczenia produkcji jest jednostronne i obowiązkowe.
Wytwórca nie zawiera z operatorem umowy, na podstawie której dobrowolnie zobowiązuje się do zmniejszenia generacji w zamian za określoną cenę. Wniosek o rekompensatę jest składany dopiero po wykonaniu polecenia i nie stanowi źródła obowiązku ograniczenia produkcji.
WSA zakwestionował również istnienie bezpośredniego beneficjenta usługi. Redysponowanie służy bezpieczeństwu całego systemu elektroenergetycznego. Operator realizuje swoje zadania systemowe, lecz nie musi być konsumentem konkretnego świadczenia wykonywanego na jego rzecz.
Znaczenie ma również sposób kalkulacji płatności. Rekompensata odpowiada utraconym przychodom i dodatkowym kosztom, a nie cenie uzgodnionej za wykonanie usługi. Zdaniem sądu przemawia to za jej odszkodowawczym charakterem.
Argumentacja WSA znajduje pewne oparcie w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości UE, między innymi w sprawach C-215/94 Mohr i C-384/95 Landboden. TSUE uznawał w nich, że płatności za ograniczenie lub zakończenie produkcji nie stanowiły wynagrodzenia za usługę, jeżeli działanie następowało w interesie ogólnym i nie istniał możliwy do zidentyfikowania konsument świadczenia.
Które stanowisko jest bardziej przekonujące?
Argumenty WSA są istotne z punktu widzenia konstrukcji VAT. Wytwórca ogranicza produkcję niezależnie od tego, czy później wystąpi o rekompensatę. Nie negocjuje zakresu świadczenia ani ceny, a wypłata ma przede wszystkim wyrównać utracone przychody.
Nie można jednak pominąć szerokiej definicji świadczenia usług. Obejmuje ona także powstrzymanie się od działania oraz świadczenia realizowane z nakazu prawa. Organ może ponadto argumentować, że operator jest beneficjentem ograniczenia, ponieważ dzięki jego wykonaniu może zapewnić bezpieczeństwo systemu.
Obecnie nie istnieje zatem jednolita praktyka pozwalająca całkowicie wyeliminować ryzyko podatkowe. Korzystny wyrok WSA nie jest prawomocny, a Dyrektor KIS nadal prezentuje stanowisko o opodatkowaniu rekompensaty.
Skutki uznania rekompensaty za wynagrodzenie
Jeżeli rekompensata zostanie uznana za wynagrodzenie za usługę, wytwórca powinien:
- wystawić fakturę dokumentującą ograniczenie produkcji;
- wykazać podstawę opodatkowania i VAT należny;
- ustalić moment powstania obowiązku podatkowego;
- określić właściwą stawkę niezależnie od zasad dotyczących dostawy energii;
- zapewnić spójność faktury z dokumentacją przekazywaną operatorowi.
Przedmiotem faktury nie powinna być sprzedaż energii. Energia objęta poleceniem nie została bowiem wyprodukowana ani dostarczona. Dokumentowana byłaby usługa polegająca na ograniczeniu generacji.
Skutki uznania rekompensaty za płatność poza VAT
Jeżeli rekompensata zostanie uznana za odszkodowanie pozostające poza zakresem VAT, nie powinna być dokumentowana fakturą. Podstawą rozliczenia może być nota księgowa albo inny dokument wymagany przez operatora.
Takie podejście powinno zostać poparte analizą obejmującą:
- ustawową podstawę i obowiązkowy charakter polecenia;
- brak dobrowolnego zobowiązania wytwórcy;
- następczy charakter wniosku o rekompensatę;
- kalkulację płatności na podstawie utraconych przychodów i kosztów;
- brak bezpośredniego konsumenta świadczenia.
Powołanie się na wyrok wydany w sprawie innego podatnika nie zapewnia jednak ochrony prawnej. Wytwórca zamierzający stosować podejście poza VAT powinien rozważyć uzyskanie własnej interpretacji indywidualnej.
Rekompensata a CIT
Spór dotyczący VAT nie oznacza neutralności rekompensaty w podatku dochodowym.
W interpretacji z 30 stycznia 2024 r., sygn. 0114-KDIP2-2.4010.615.2023.4.KW, Dyrektor KIS uznał, że rekompensata za redysponowanie stanowi przychód podatkowy i nie korzysta ze zwolnienia przewidzianego dla określonych dotacji. Podobne stanowisko przedstawiono w interpretacji z 1 października 2025 r., sygn. 0111-KDIB2-1.4010.338.2025.1.ED. Organ zaakceptował rozpoznanie przychodu w momencie faktycznego otrzymania środków.
W praktyce oznacza to, że:
- płatność może pozostawać poza VAT, a jednocześnie podlegać CIT;
- jeżeli rekompensata podlega VAT, przychodem podatkowym nie jest kwota VAT należnego;
- jeżeli pozostaje poza VAT, cała otrzymana kwota stanowi co do zasady przysporzenie podatnika;
- dostępne interpretacje wskazują na kasowy moment rozpoznania przychodu.
Jak ograniczyć ryzyko?
Przed przyjęciem określonego sposobu rozliczenia wytwórca powinien przeanalizować konkretny model redysponowania, treść dokumentacji operatora i procedurę ustalania należności.
Szczególne znaczenie mają:
- polecenie redysponowania i potwierdzenie jego wykonania;
- dane dotyczące energii niewprowadzonej do sieci;
- wniosek o rekompensatę;
- informacja rozliczeniowa operatora;
- kalkulacja utraconych przychodów i dodatkowych kosztów;
- wewnętrzna analiza uzasadniająca kwalifikację VAT i CIT.
Przyjęte stanowisko powinno być konsekwentnie odzwierciedlone w dokumentach księgowych, ewidencji VAT i księgach rachunkowych.
Co ostatecznie wiemy o rozliczeniu rekompensaty za redysponowanie OZE?
Kwalifikacja rekompensaty za redysponowanie OZE pozostaje przedmiotem sporu. Dyrektor KIS uznaje, że wytwórca świadczy operatorowi usługę polegającą na ograniczeniu produkcji. Rekompensata podlega wówczas VAT i powinna być udokumentowana fakturą.
WSA w Poznaniu przyjął natomiast, że ograniczenie wynika z jednostronnego polecenia wydanego w interesie bezpieczeństwa systemu, a płatność jedynie wyrównuje skutki ingerencji w działalność wytwórcy. Z tej perspektywy rekompensata pozostaje poza VAT.
Do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia sporu albo ukształtowania jednolitej praktyki sposób rozliczenia powinien być ustalany indywidualnie. Wytwórcy rozważający stosowanie podejścia poza VAT powinni w szczególności ocenić zasadność wystąpienia o własną interpretację podatkową.
Niezależnie od kwalifikacji w VAT rekompensata co do zasady stanowi przychód podlegający CIT.
* * *
Materiał ma charakter ogólny i nie stanowi porady podatkowej. Rozliczenie konkretnej rekompensaty wymaga analizy podstawy polecenia, dokumentacji operatora oraz sytuacji danego wytwórcy.
Damian Kubiś
Partner
